Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
1. Nhắc lại kiến thức đã học
Ở các bài trước, các em đã học:
- Bố cục bài văn miêu tả cây cối gồm 3 phần: Mở bài – Thân bài – Kết bài.
- 2 cách viết mở bài: trực tiếp và gián tiếp.
- 2 cách viết kết bài: không mở rộng và mở rộng.
- 2 cách miêu tả cây: tả lần lượt từng bộ phận hoặc tả theo từng thời kì phát triển.
- Cách quan sát cây cối bằng nhiều giác quan (xem lại Bài 19: Quan sát cây cối).
Bài học hôm nay giúp các em vận dụng tất cả kiến thức đó để lập dàn ý cho bài văn miêu tả cây cối.
2. Cách lập dàn ý bài văn miêu tả cây cối
Bước 1: Chuẩn bị
- Chọn cây để miêu tả (cây ăn quả, cây bóng mát, cây hoa,…).
- Chọn trình tự miêu tả: tả từng bộ phận hay tả theo thời kì phát triển.
- Quan sát trực tiếp hoặc nhớ lại kết quả quan sát.
Bước 2: Lập dàn ý
| Phần | Nội dung |
|---|---|
| Mở bài | Giới thiệu cây định tả (chọn mở bài trực tiếp hoặc gián tiếp). |
| Thân bài | – Tả đặc điểm của cây theo trình tự đã chọn (thân, cành, lá, hoa, quả,… hoặc các thời kì phát triển).
– Tả sự vật, hoạt động có liên quan đến cây (chim chóc, ong bướm, con người chăm sóc,…). |
| Kết bài | Nêu cảm nghĩ về cây (chọn kết bài mở rộng hoặc không mở rộng). |
Bước 3: Chỉnh sửa dàn ý
- Kiểm tra lại bố cục (đủ 3 phần chưa).
- Xem lại trình tự miêu tả (đã hợp lí chưa).
- Xem lại các đặc điểm đã chọn có nổi bật và tiêu biểu không.
II. Giải các bài tập SGK
Yêu cầu: Chọn 1 trong 3 đề dưới đây:
- Đề 1: Viết bài văn miêu tả một cây ăn quả mà em yêu thích.
- Đề 2: Viết bài văn miêu tả một cây ở sân trường đã gắn bó với em và bạn bè.
- Đề 3: Viết bài văn miêu tả một cây mà em biết qua phim ảnh, sách báo.
Bài 1: Chuẩn bị.
Trả lời:
Với mỗi đề, em có thể chuẩn bị như sau:
- Đề 1: Chọn tả cây xoài trong vườn nhà em → tả theo từng bộ phận → em đã quan sát trực tiếp.
- Đề 2: Chọn tả cây phượng ở sân trường em → tả theo từng bộ phận → em quan sát trực tiếp hằng ngày.
- Đề 3: Chọn tả cây sồi mà em biết qua truyện của nhà văn Lép Tôn-xtôi → tả theo từng bộ phận → em nhớ lại qua sách báo, tranh ảnh.
Bài 2: Lập dàn ý.
Dàn ý Đề 1: Tả cây xoài trong vườn nhà em
Mở bài: (gián tiếp)
Trong vườn nhà em có trồng rất nhiều cây ăn quả: cây bưởi, cây ổi, cây na,… Nhưng em thích nhất là cây xoài mà ông em đã trồng từ khi em còn nhỏ.
Thân bài:
- Tả bao quát: Cây xoài cao lớn, tán lá xanh mát, xoè rộng cả một góc vườn.
- Tả từng bộ phận:
- Thân cây: to, sần sùi, màu nâu sẫm.
- Cành cây: vươn dài ra bốn phía.
- Lá xoài: dài, thuôn nhọn, xanh đậm, mặt lá bóng.
- Hoa xoài: nhỏ li ti, màu vàng nhạt, mọc thành từng chùm.
- Quả xoài: khi non xanh, khi chín vàng ươm, thơm ngọt lịm.
- Tả sự vật, hoạt động liên quan: Chim chóc thường đến ăn quả chín; cả nhà em cùng ông ra hái xoài vào mỗi mùa hè.
Kết bài: (mở rộng)
Em rất yêu cây xoài của ông. Em sẽ cùng ông chăm sóc, tưới nước cho cây để cây luôn xanh tốt, cho nhiều quả ngọt cho cả nhà cùng thưởng thức.
Dàn ý Đề 2: Tả cây phượng ở sân trường
Mở bài: (trực tiếp)
Ở giữa sân trường em có một cây phượng vĩ rất to. Cây phượng đã gắn bó với chúng em suốt bao mùa học trò.
Thân bài:
- Tả bao quát: Cây phượng cao lớn, sừng sững, tán lá xoè rộng như một chiếc ô khổng lồ che mát cả sân trường.
- Tả từng bộ phận:
- Thân cây: to, thẳng, vỏ sần sùi, màu nâu sẫm.
- Cành cây: mập mạp, vươn ra bốn phía.
- Lá phượng: nhỏ li ti, xanh rì, mọc thành từng chùm.
- Hoa phượng: đỏ rực, nở rộ vào mùa hè, trông như những đốm lửa giữa vòm lá.
- Tả sự vật, hoạt động liên quan: Tiếng ve kêu râm ran trên cành; chúng em vui đùa, đọc sách dưới bóng mát của cây; hoa phượng rơi lả tả xuống sân trường như mưa hoa.
Kết bài: (mở rộng)
Cây phượng là người bạn thân thiết của tuổi học trò chúng em. Mỗi khi nhìn thấy hoa phượng đỏ rực, em lại thấy bồi hồi, xao xuyến vì đó là dấu hiệu của mùa chia tay bạn bè. Em sẽ luôn yêu quý và trân trọng cây phượng thân yêu này.
Dàn ý Đề 3: Tả cây sồi (biết qua sách báo)
Mở bài: (gián tiếp)
Qua truyện của nhà văn Lép Tôn-xtôi, em được biết đến cây sồi – một loài cây to lớn, cổ kính và đầy sức sống ở châu Âu.
Thân bài:
- Tả bao quát: Cây sồi sừng sững giữa cánh đồng, hai người ôm không xuể.
- Tả từng bộ phận:
- Thân cây: rất to, vỏ xù xì, nứt nẻ đầy vết sẹo do tuổi tác.
- Cành cây: to, quều quào, xoè rộng như những cánh tay khổng lồ.
- Lá cây: to, xanh đậm vào mùa hè, chuyển vàng, đỏ rực vào mùa thu rồi rụng hết vào mùa đông.
- Quả sồi: nhỏ, tròn, có mũ, thường được sóc dự trữ làm thức ăn.
- Tả sự vật, hoạt động liên quan: Cây sồi sống hàng trăm năm, chịu được bão tuyết; là nơi trú ngụ của nhiều loài chim; xung quanh cây thường có các loài cây khác như bạch dương tươi cười.
Kết bài: (không mở rộng)
Em rất thán phục cây sồi bởi sức sống mãnh liệt và vẻ đẹp cổ kính của nó.
Bài 3: Góp ý và chỉnh sửa dàn ý.
Gợi ý:
- Về bố cục (mở bài, thân bài, kết bài).
- Về trình tự miêu tả.
- Về việc lựa chọn những đặc điểm của cây để miêu tả.
Trả lời:
Sau khi lập xong dàn ý, em cùng các bạn trao đổi, góp ý theo các nội dung sau:
- Về bố cục: Dàn ý có đủ 3 phần (mở bài, thân bài, kết bài) chưa? Mỗi phần đã có nội dung rõ ràng chưa?
- Về trình tự miêu tả: Em tả theo trình tự nào (từng bộ phận hay theo thời kì phát triển)? Trình tự đó đã hợp lí chưa?
- Về việc chọn đặc điểm: Những đặc điểm em chọn có tiêu biểu cho cây không? Có làm nổi bật nét riêng của cây không? Có nên bổ sung hoặc bớt đi đặc điểm nào không?
Sau khi được góp ý, em chỉnh sửa dàn ý cho đầy đủ, hợp lí và hấp dẫn hơn để chuẩn bị viết bài văn hoàn chỉnh.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình