Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
1. Nhắc lại kiến thức về lựa chọn từ ngữ
Ở Bài 25: Lựa chọn từ ngữ, các em đã biết:
- Để biểu đạt cùng một ý nghĩa, có thể dùng nhiều từ ngữ khác nhau.
- Cần dùng từ ngữ phù hợp với hoàn cảnh sử dụng.
- Muốn cho câu văn được sinh động, cần chú ý lựa chọn từ ngữ độc đáo.
2. Chú ý khi lựa chọn từ ngữ
Khi chọn từ ngữ để đặt câu, em cần chú ý:
- Nghĩa của từ: cùng một tiếng nhưng có thể có nhiều nghĩa khác nhau. Ví dụ: từ “kì” trong kì diệu (nghĩa là “lạ”) khác với “kì” trong học kì (nghĩa là “thời hạn”).
- Sắc thái nghĩa: các từ gần nghĩa nhau nhưng khác về sắc thái. Ví dụ: trông thấy (nhìn thấy tình cờ), tìm kiếm (chủ động đi tìm), phát hiện ra (tìm ra điều mới lạ).
- Sự kết hợp của từ trong câu: từ được chọn phải đi liền một cách tự nhiên với các từ khác trong câu. Ví dụ: nói “nêu cao quyết tâm“ chứ không nói “nêu cao can đảm“.
Ví dụ minh họa:
- Câu thường: “Bạn Lan đã làm được nhiều việc tốt.”
- Câu dùng từ độc đáo hơn: “Bạn Lan đã lập được nhiều thành tích tốt.”
II. Giải các bài tập SGK
Bài 1: Xếp các từ có tiếng kì dưới đây vào nhóm thích hợp.
kì tài, chu kì, học kì, kì diệu, thời kì, kì ảo, kì quan, kì tích, định kì, kì vĩ
a. Kì có nghĩa là “lạ”.
b. Kì có nghĩa là “thời hạn”.
Trả lời:
| Nhóm | Các từ |
|---|---|
| a. Kì có nghĩa là “lạ” | kì tài, kì diệu, kì ảo, kì quan, kì tích, kì vĩ |
| b. Kì có nghĩa là “thời hạn” | chu kì, học kì, thời kì, định kì |
Bài 2: Từ nào ở bài tập 1 có thể thay cho bông hoa trong mỗi câu dưới đây?
a. Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) được UNESCO công nhận là một trong những ? thiên nhiên mới của thế giới.
b. Chinh phục được ngọn núi E-vơ-rét là một ? của đoàn thám hiểm.
c. Người Ai Cập cổ đại là những công nhân xây dựng ?. Chỉ với công cụ lao động đơn giản, họ đã xây dựng được các công trình đồ sộ bằng đá với độ chính xác cao.
d. Ở ? tiền sử, con người dùng đá làm công cụ cắt gọt, phương tiện săn bắt động vật.
Trả lời:
- a. Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) được UNESCO công nhận là một trong những kì quan thiên nhiên mới của thế giới.
- b. Chinh phục được ngọn núi E-vơ-rét là một kì tích của đoàn thám hiểm.
- c. Người Ai Cập cổ đại là những công nhân xây dựng kì tài. Chỉ với công cụ lao động đơn giản, họ đã xây dựng được các công trình đồ sộ bằng đá với độ chính xác cao.
- d. Ở thời kì tiền sử, con người dùng đá làm công cụ cắt gọt, phương tiện săn bắt động vật.
Bài 3: Lựa chọn từ ngữ thay cho bông hoa để hoàn thành câu.
a. Ruộng bậc thang là ? lao động của những người nông dân vùng Tây Bắc. (thành công / thành tích / thành quả)
b. Vào năm 1990, một người dân Quảng Bình đã ? hang Sơn Đoòng. (trông thấy / tìm kiếm / phát hiện ra)
c. Các vận động viên khuyết tật đã nêu cao ? vượt lên số phận. (quyết tâm / dũng cảm / kiên trì)
Trả lời:
- a. Ruộng bậc thang là thành quả lao động của những người nông dân vùng Tây Bắc.
- Lí do: “thành quả” nghĩa là kết quả tốt đẹp đạt được nhờ lao động, phù hợp với ruộng bậc thang – sản phẩm do bàn tay người nông dân tạo nên.
- b. Vào năm 1990, một người dân Quảng Bình đã phát hiện ra hang Sơn Đoòng.
- Lí do: “phát hiện ra” nghĩa là tìm ra một điều mới lạ mà trước đó chưa ai biết, phù hợp với việc tìm ra hang Sơn Đoòng – hang động lớn nhất thế giới.
- c. Các vận động viên khuyết tật đã nêu cao quyết tâm vượt lên số phận.
- Lí do: “quyết tâm” nghĩa là ý chí mạnh mẽ, quyết làm bằng được, phù hợp với việc các vận động viên khuyết tật cố gắng chiến thắng chính mình và số phận.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình