I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ Ngựa biên phòng của Phan Thị Thanh Nhàn khắc hoạ hình ảnh chú ngựa cùng chú bộ đội biên phòng làm nhiệm vụ canh giữ biên cương Tổ quốc. Chú ngựa phi nhanh như bay giữa cánh rừng nổi gió, phăm phăm bốn vó như bằm xuống mặt đường, không quản sớm rừng mù sương hay đêm đông giá buốt. Chân ngựa như sắt thép, vó ngựa như có mắt chẳng bao giờ vấp ngã, luôn săn đuổi quân thù. Xong công việc, ngựa bước đi thong thả, chú bộ đội vỗ về lưng ngựa đầy thân thương. Các bạn nhỏ trong bản cũng phơi cỏ thơm để mùa đông đem tặng ngựa biên phòng yêu thương. Bài thơ ca ngợi sự dũng cảm, kiên cường của chú ngựa cùng chú bộ đội biên phòng, đồng thời thể hiện tình cảm yêu quý, biết ơn của mọi người dành cho những “người bạn” đặc biệt nơi biên cương.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Quan sát tranh và đoán xem những người đang cưỡi ngựa là ai và họ đang làm gì.

Trả lời:

Quan sát tranh, em đoán những người đang cưỡi ngựa là các chú bộ đội biên phòng. Họ đang cưỡi ngựa tuần tra trên các vùng núi cao ở biên giới để canh giữ, bảo vệ biên cương của Tổ quốc.

Câu hỏi đọc hiểu

Câu 1: Chú bộ đội biên phòng đang làm nhiệm vụ gì? Theo em, công việc đó vất vả, gian khổ như thế nào?

Trả lời:

• Nhiệm vụ của chú bộ đội biên phòng: cưỡi ngựa tuần tra, canh giữ biên giới, săn đuổi quân thù để bảo vệ Tổ quốc.
• Công việc rất vất vả, gian khổ:
  • Phải phi ngựa nhanh qua những cánh rừng rộng lớn, đường đi hiểm trở.
  • Phải chịu đựng sớm rừng mù sương và đêm đông giá buốt.
  • Luôn phải săn đuổi quân thù, đối mặt với nhiều nguy hiểm để bảo vệ biên cương.

Câu 2: Hình ảnh ngựa biên phòng được miêu tả thế nào? Hình ảnh đó gợi cho em cảm nghĩ gì?

Trả lời:

• Hình ảnh ngựa biên phòng được miêu tả:
  • Ngựa phi nhanh như bay, làm cả cánh rừng nổi gió.
  • Ngựa phăm phăm bốn vó / Như bằm xuống mặt đường.
  • Mặc sớm rừng mù sương / Mặc đêm đông giá buốt.
  • Chân ngựa như sắt thép / Luôn săn đuổi quân thù.
  • Vó ngựa như có mắt / Chẳng vấp ngã bao giờ.
  • Xong việc trở về, ngựa bước đi thong thả.
• Cảm nghĩ của em: Hình ảnh ngựa biên phòng hiện lên thật khoẻ mạnh, dũng cảm và kiên cường. Chú ngựa không quản khó khăn, gian khổ, luôn đồng hành cùng chú bộ đội bảo vệ Tổ quốc. Em cảm thấy yêu quý và cảm phục chú ngựa – một người bạn thân thiết của chú bộ đội biên phòng.

Câu 3: Chi tiết nào cho thấy chú bộ đội và các bạn nhỏ vùng biên giới rất yêu quý ngựa biên phòng?

Trả lời:

Những chi tiết cho thấy chú bộ đội và các bạn nhỏ rất yêu quý ngựa biên phòng là:

• Chú bộ đội: khi xong công việc trở về, chú đi bên cạnh ngựa và tay vỗ về lưng ngựa đầy trìu mến:

“Xong công việc trở về

Ngựa bước đi thong thả

Chú bộ đội đi bên

Tay vỗ về lưng ngựa.”

• Các bạn nhỏ trong bản: đã phơi thật nhiều cỏ thơm để dành đến mùa đông đem tặng ngựa:

“Chúng em trong bản nhỏ

Phơi thật nhiều cỏ thơm

Để mùa đông đem tặng

Ngựa biên phòng yêu thương…”

Câu 4: Theo em, vì sao ngựa biên phòng được yêu quý như vậy?

Trả lời:

Ngựa biên phòng được yêu quý như vậy vì:

• Chú ngựa rất khoẻ mạnh, dũng cảm và kiên cường, không quản mưa nắng, sương gió.
• Chú ngựa đã đồng hành cùng chú bộ đội biên phòng làm nhiệm vụ canh giữ, bảo vệ biên giới của Tổ quốc.
• Chú ngựa như một người bạn thân thiết, người chiến sĩ thầm lặng góp công bảo vệ đất nước.

Câu 5: Bài thơ này có ý nghĩa gì? Chọn câu trả lời dưới đây hoặc nêu ý kiến của em.

A. Ca ngợi tình cảm và việc làm của các bạn nhỏ đối với ngựa biên phòng.

B. Nhắc chúng ta không quên công lao của những chú ngựa biên phòng.

C. Khuyên chúng ta biết ơn các chiến sĩ biên phòng bảo vệ biên cương của Tổ quốc.

Trả lời:

Em chọn đáp án B. Nhắc chúng ta không quên công lao của những chú ngựa biên phòng.

Vì toàn bộ bài thơ tập trung khắc hoạ hình ảnh chú ngựa biên phòng dũng cảm, kiên cường cùng chú bộ đội làm nhiệm vụ bảo vệ biên cương. Qua đó, tác giả muốn nhắc nhở chúng ta ghi nhớ công lao của những chú ngựa – người bạn thầm lặng nơi biên giới.

(Ngoài ra, bài thơ còn ca ngợi tình cảm của các bạn nhỏ đối với ngựa (đáp án A) và bày tỏ lòng biết ơn các chiến sĩ biên phòng (đáp án C) – nên cả 3 đáp án đều có phần đúng.)

Luyện tập

Câu 1: Tìm trong bài các câu thơ có sử dụng biện pháp so sánh.

Trả lời:

Các câu thơ có sử dụng biện pháp so sánh trong bài, chia làm 2 nhóm:

So sánh đặc điểm của sự vật:

• Chân ngựa như sắt thép → so sánh chân ngựa với sắt thép.
• Vó ngựa như có mắt → so sánh vó ngựa với sự vật có mắt.

So sánh đặc điểm của hoạt động:

• Ngựa phi nhanh như bay → so sánh hoạt động phi nhanh với bay.
• *Ngựa phăm phăm bốn vó / Như bằm xuống mặt đường → so sánh hoạt động phăm phăm bốn vó với hành động bằm xuống mặt đường.

Câu 2: Viết 2 – 3 câu về chú ngựa biên phòng, trong đó có sử dụng biện pháp so sánh.

Trả lời:

Đoạn viết tham khảo:

(1) Chú ngựa biên phòng thật khoẻ mạnh và dũng cảm. (2) Bốn vó ngựa nhanh như gió, chân ngựa cứng như sắt thép. (3) Ngày ngày, chú ngựa cùng chú bộ đội tuần tra biên giới, tựa như một người lính kiên cường bảo vệ Tổ quốc.

(Các hình ảnh so sánh đã dùng: nhanh như gió, cứng như sắt thép, như một người lính.)

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình