Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
1. Nhắc lại kiến thức đã học
Ở các bài trước, đặc biệt là Bài 19: Quan sát cây cối, các em đã biết:
- Bài văn miêu tả cây cối gồm 3 phần: Mở bài – Thân bài – Kết bài.
- Cách quan sát cây cối và viết đoạn văn tả một bộ phận của cây (thân, cành, lá, hoa, quả,…).
Bài học hôm nay giúp các em biết hai cách viết mở bài và hai cách viết kết bài cho bài văn miêu tả cây cối.
2. Hai cách viết mở bài
a) Mở bài trực tiếp
- Giới thiệu ngay cây mà em định tả (tên cây, nơi cây được trồng,…).
- Cách viết ngắn gọn, đi thẳng vào nội dung.
- Ví dụ: “Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà có trồng một cây khế.”
b) Mở bài gián tiếp
- Không giới thiệu ngay cây định tả, mà nói về một vấn đề khác có liên quan (khu vườn, kỉ niệm, cảm xúc,…), rồi mới dẫn dắt đến cây định tả.
- Cách viết dài hơn, hấp dẫn và có tính gợi mở.
- Ví dụ: “Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà trồng rất nhiều cây ăn trái… Em thích nhất cây khế ở góc vườn.”
3. Hai cách viết kết bài
a) Kết bài không mở rộng
- Chỉ nêu ngắn gọn nhận xét hoặc cảm nghĩ về cây.
- Cách viết cô đọng, trực tiếp.
- Ví dụ: “Cùng với cây cam, cây bưởi, cây hồng, cây khế mang lại vẻ đẹp bình dị cho mảnh vườn nhỏ nhà ông bà.”
b) Kết bài mở rộng
- Bên cạnh nhận xét về cây, còn nói thêm về tình cảm, hành động chăm sóc, kỉ niệm hoặc suy nghĩ của người viết với cây.
- Cách viết dài hơn, giàu cảm xúc.
- Ví dụ: “…Em sẽ phụ giúp bà lấy ít bùn ao đắp quanh gốc cây. Em muốn cảm ơn cây khế đã cho mọi người quả quý quanh năm.”
II. Giải các bài tập SGK
Bài 1: Đọc bài văn sau và trả lời câu hỏi.
(Bài văn về cây khế – theo Vũ Tú Nam)
Mở bài: “Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà có trồng một cây khế.”
Thân bài: “Từ một cây khế bé nhỏ khẳng khiu… Ông bảo đó là lộc của vườn nhà.”
Kết bài: “Cùng với cây cam, cây bưởi, cây hồng, cây khế mang lại vẻ đẹp bình dị cho mảnh vườn nhỏ nhà ông bà.”
a. Mở bài giới thiệu thế nào về cây khế?
Trả lời:
Mở bài giới thiệu trực tiếp về cây khế: cho biết cây khế được trồng ở mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà.
b. Ở kết bài, cây khế được nhận xét như thế nào?
Trả lời:
Ở kết bài, cây khế được nhận xét: cùng với các cây khác (cây cam, cây bưởi, cây hồng), cây khế đã mang lại vẻ đẹp bình dị cho mảnh vườn nhỏ nhà ông bà.
Bài 2: Cách mở bài và kết bài dưới đây có gì khác với cách mở bài và kết bài của bài văn trên?
Mở bài: “Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà trồng rất nhiều cây ăn trái. Cây nào cũng xum xuê tán lá và bốn mùa thay nhau cho hoa thơm trái ngọt. Em thích nhất cây khế ở góc vườn. Bà bảo cây khế được ông trồng khi em tròn 1 tuổi.”
Kết bài: “Sắp đến sinh nhật lần thứ chín của em. Cây khế cũng tròn 8 tuổi. Rễ cây gân guốc trồi lên khỏi mặt đất. Em sẽ phụ giúp bà lấy ít bùn ao đắp quanh gốc cây. Em muốn cảm ơn cây khế đã cho mọi người quả quý quanh năm.”
Trả lời:
Cách mở bài và kết bài ở Bài 2 khác với Bài 1 ở chỗ:
- Về mở bài:
- Mở bài ở Bài 1 giới thiệu trực tiếp cây khế ngay từ đầu.
- Mở bài ở Bài 2 không giới thiệu ngay cây khế mà giới thiệu về mảnh vườn có nhiều cây ăn trái trước, sau đó mới dẫn đến cây khế.
- Về kết bài:
- Kết bài ở Bài 1 chỉ nêu ngắn gọn nhận xét về cây khế (cây khế mang lại vẻ đẹp cho vườn).
- Kết bài ở Bài 2 nói thêm về tuổi của cây, việc chăm sóc cây và tình cảm biết ơn của em đối với cây khế.
Bài 3: Xếp các mở bài, kết bài ở hai bài tập trên vào nhóm thích hợp:
Mở bài: trực tiếp – gián tiếp. Kết bài: mở rộng – không mở rộng.
Trả lời:
| Nhóm | Mở bài / Kết bài |
|---|---|
| Mở bài trực tiếp | Mở bài ở Bài 1 (Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà có trồng một cây khế.) |
| Mở bài gián tiếp | Mở bài ở Bài 2 (Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà trồng rất nhiều cây ăn trái…) |
| Kết bài không mở rộng | Kết bài ở Bài 1 (Cùng với cây cam, cây bưởi, cây hồng, cây khế mang lại vẻ đẹp bình dị…) |
| Kết bài mở rộng | Kết bài ở Bài 2 (Sắp đến sinh nhật lần thứ chín của em… Em muốn cảm ơn cây khế đã cho mọi người quả quý quanh năm.) |
Bài 4: Viết mở bài và kết bài cho bài văn miêu tả một cây mà em biết.
Bài làm tham khảo:
(Em chọn tả cây phượng ở sân trường.)
Cách 1: Mở bài trực tiếp – Kết bài không mở rộng
- Mở bài: Ở sân trường em có trồng một cây phượng vĩ rất to.
- Kết bài: Cây phượng đã trở thành một phần thân thương của sân trường em.
Cách 2: Mở bài gián tiếp – Kết bài mở rộng
- Mở bài: Sân trường em có rất nhiều cây bóng mát: cây bàng xum xuê, cây xà cừ cao lớn, cây hoa sữa thơm ngát,… Nhưng em yêu nhất là cây phượng vĩ ở giữa sân trường. Cây phượng đã gắn bó với chúng em suốt bao mùa hè học trò.
- Kết bài: Cây phượng không chỉ toả bóng mát cho sân trường mà còn là người bạn thân thiết của chúng em. Mỗi mùa hè đến, nhìn những chùm hoa phượng đỏ rực, em lại thấy bồi hồi, xao xuyến bởi đó là dấu hiệu của mùa chia tay bạn bè. Em sẽ luôn trân trọng và yêu quý cây phượng – người bạn tuổi thơ của em.
III. Vận dụng
Yêu cầu: Tìm đọc những bài văn miêu tả cây cối để học tập cách viết mở bài, kết bài.
Trả lời:
Em đã tìm đọc một số bài văn miêu tả cây cối và ghi lại những mở bài, kết bài hay để học tập:
- Bài văn tả cây khế (theo Vũ Tú Nam) – trong SGK Tiếng Việt 4:
- Mở bài trực tiếp rất ngắn gọn: “Mảnh vườn nhỏ sau nhà ông bà có trồng một cây khế.”
- Kết bài không mở rộng cô đọng, thể hiện vẻ đẹp bình dị của cây khế.
- Bài văn tả cây sim (Băng Sơn) – bài đọc Cây sim:
- Mở bài trực tiếp: giới thiệu cây sim mọc ở vùng trung du, trên những mảnh đất cằn cỗi.
- Kết bài mở rộng: thể hiện cảm xúc “đầy ngon lành, hứng thú, về nhà vẫn còn nhớ mãi” – rất giàu cảm xúc.
- Bài văn tả cây cà chua (Ngô Văn Phú) – bài đọc Cây cà chua:
- Kết bài mở rộng nói về ích lợi của cà chua trong đời sống hằng ngày.
Qua đó, em học được cách viết mở bài hấp dẫn, gợi mở và kết bài giàu cảm xúc, thể hiện tình cảm của mình với cây được tả.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình