Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
Điệp từ, điệp ngữ là biện pháp lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh nội dung được nói đến. Trong đó:
- Điệp từ: Lặp lại một từ.
- Điệp ngữ: Lặp lại một cụm từ (ngữ).
Tác dụng: Nhấn mạnh nội dung, gợi cảm xúc và tạo nhịp điệu cho câu văn, câu thơ.
Ví dụ:
- Điệp từ: Học ăn, học nói, học gói, học mở. → lặp lại từ “học”.
- Điệp ngữ: Vì lợi ích mười năm trồng cây, Vì lợi ích trăm năm trồng người. → lặp lại cụm “Vì lợi ích”.
Phần lý thuyết chi tiết các em đã học ở Bài 25 – Biện pháp điệp từ, điệp ngữ, các em có thể mở lại để ôn tập trước khi làm bài luyện tập.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: Xác định điệp từ, điệp ngữ trong những câu thơ, đoạn văn ở cột A. Chọn câu, đoạn phù hợp với ý nêu tác dụng của biện pháp đó ở cột B.
Cột A:
a. Ngủ yên, ngủ yên, cò ơi, chớ sợ Cành có mềm mẹ đã sẵn tay nâng. (Chế Lan Viên)
b. Trong đầm gì đẹp bằng sen Lá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng Nhị vàng, bông trắng, lá xanh Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. (Ca dao)
c. Thoắt cái, lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu. Thoắt cái, trắng long lanh một cơn mưa tuyết trên những cành đào, lê, mận. Thoắt cái, gió xuân hây hẩy nồng nàn với những bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý. (Nguyễn Phan Hách)
Cột B:
- (1) Làm nổi bật các bộ phận của hoa sen, phần nào cũng đẹp đẽ, từ đó nhấn mạnh vẻ đẹp bình dị mà thanh cao của loài hoa này.
- (2) Làm nổi bật sự thay đổi nhanh chóng của vạn vật.
- (3) Lặp lại lời vỗ về của “cò mẹ”, tạo nên âm hưởng của lời ru ngọt ngào, qua đó nhấn mạnh tình yêu thương của “cò mẹ” đối với con.
Trả lời:
| Câu, đoạn | Điệp từ, điệp ngữ | Nối với tác dụng ở cột B |
|---|---|---|
| a | Điệp ngữ “ngủ yên” (lặp lại 2 lần) | (3) – Tạo âm hưởng lời ru, nhấn mạnh tình yêu của “cò mẹ” dành cho con. |
| b | Điệp ngữ “lá xanh”, “bông trắng”, “nhị vàng” (lặp lại theo trật tự đảo ngược) | (1) – Làm nổi bật các bộ phận của hoa sen, nhấn mạnh vẻ đẹp bình dị mà thanh cao. |
| c | Điệp ngữ “thoắt cái” (lặp lại 3 lần) | (2) – Làm nổi bật sự thay đổi nhanh chóng của vạn vật. |
Câu 2: Xác định điệp từ, điệp ngữ trong đoạn thơ dưới đây và nêu tác dụng của biện pháp điệp từ, điệp ngữ đó.
Nếu thế giới không có trẻ con Ai sẽ dạy bông hoa học nói Ai sẽ tô biển hoá màu vàng Ai sẽ nhốt hương thơm vào túi? (Thục Linh)
Trả lời:
- Điệp ngữ: “Ai sẽ” – được lặp lại 3 lần ở đầu 3 câu thơ liên tiếp.
- Tác dụng:
- Nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của trẻ con trong việc làm cho thế giới trở nên sinh động, đầy màu sắc và thú vị.
- Tạo nhịp điệu dồn dập cho đoạn thơ, gợi cảm giác thắc mắc, băn khoăn: nếu không có trẻ con thì ai sẽ làm cho thế giới đẹp đẽ như thế?
Câu 3: Viết 2 – 3 câu thể hiện tình cảm, cảm xúc về một đoạn thơ, đoạn văn ở bài tập 1 hoặc bài tập 2, trong đó có sử dụng biện pháp điệp từ, điệp ngữ.
Bài tham khảo 1 (về bài ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen”):
Bài ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen” thật là hay, thật là ý nghĩa! Em yêu vẻ đẹp giản dị, em yêu hương thơm dịu nhẹ, em yêu tấm lòng thanh cao của loài hoa sen. Qua đó, em càng thêm trân trọng vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên quê hương.
(Điệp từ: “yêu” – lặp lại 3 lần để nhấn mạnh tình cảm.)
Bài tham khảo 2 (về đoạn thơ của Thục Linh):
Đoạn thơ của Thục Linh thật là hay và đáng yêu! Em thích bông hoa biết học nói, em thích mặt biển vàng rực rỡ, em thích chiếc túi thần kì đựng đầy hương thơm. Nhờ có trẻ con, thế giới mới trở nên diệu kì và đầy màu sắc như vậy.
(Điệp từ: “thích” – lặp lại 3 lần để nhấn mạnh sự yêu thích.)
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình