I. Lý thuyết trọng tâm

1. Khái niệm

Điệp từ, điệp ngữ là biện pháp lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh nội dung được nói đến.

• Điệp từ: Lặp lại một từ.
• Điệp ngữ: Lặp lại một cụm từ (ngữ).

2. Tác dụng

• Nhấn mạnh nội dung mà tác giả muốn nói đến.
• Gợi cảm xúc, tạo nhịp điệu cho câu văn, câu thơ.

3. Ví dụ

Ví dụ 1 (điệp từ):

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

→ Từ “học” được lặp lại 4 lần, nhấn mạnh: cần phải học nhiều điều trong cuộc sống.

Ví dụ 2 (điệp ngữ):

Vì lợi ích mười năm trồng cây, Vì lợi ích trăm năm trồng người. (Hồ Chí Minh)

→ Cụm từ “Vì lợi ích” được lặp lại, nhấn mạnh mục đích tốt đẹp của việc trồng cây và trồng người.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu 1: Đọc bài ca dao dưới đây và trả lời câu hỏi.

Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề Trông trời, trông đất, trông mây Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm Trông cho chân cứng đá mềm Trời yên, biển lặng mới yên tấm lòng.

a. Từ trông được lặp lại mấy lần?

Từ “trông” được lặp lại 9 lần trong bài ca dao.

b. Theo em, việc lặp lại đó có tác dụng gì?

Việc lặp lại từ “trông” nhiều lần có tác dụng:

• Nhấn mạnh người nông dân có rất nhiều nỗi lo về công việc đồng áng: lo trời, lo đất, lo mây, lo mưa, lo nắng, lo ngày, lo đêm,…
• Cho thấy công việc nhà nông vất vả, phụ thuộc vào thiên nhiên.
• Bày tỏ sự đồng cảm, thấu hiểu đối với những nỗi lo lắng, mong mỏi của người nông dân.

Câu 2: Từ nào được lặp lại trong câu tục ngữ dưới đây? Việc lặp lại từ đó có tác dụng gì?

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Trả lời:

• Từ được lặp lại là từ “học” – được lặp lại 4 lần.
• Tác dụng: Nhấn mạnh con người cần phải học nhiều điều trong cuộc sống, không chỉ học kiến thức mà còn phải học từ những việc nhỏ nhất như cách ăn, cách nói, cách cư xử,… để trở thành người có văn hoá, khéo léo.

Ghi nhớ

Điệp từ, điệp ngữ là biện pháp lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh nội dung được nói đến.

Câu 3: Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi.

Tôi đạp vỡ màu nâu Bầu trời trong quả trứng Bỗng thấy nhiều gió lộng Bỗng thấy nhiều nắng reo Bỗng tôi thấy thương yêu Tôi biết là có mẹ. (Xuân Quỳnh)

a. Từ bỗng xuất hiện mấy lần trong đoạn thơ?

Từ “bỗng” xuất hiện 3 lần trong đoạn thơ.

b. Việc lặp lại nhiều lần từ bỗng có tác dụng gì? Chọn đáp án đúng.

A. Nhấn mạnh niềm vui của chú gà con vì được mẹ yêu thương.

B. Nhấn mạnh niềm vui của chú gà con vì được ra khỏi quả trứng.

C. Nhấn mạnh sự tươi đẹp của thiên nhiên mà chú gà con quan sát được.

D. Nhấn mạnh sự ngỡ ngàng của chú gà con trước những điều mới mẻ.

Trả lời: Đáp án đúng là D. Nhấn mạnh sự ngỡ ngàng của chú gà con trước những điều mới mẻ.

Giải thích: Từ “bỗng” diễn tả cảm giác bất ngờ, ngạc nhiên. Khi vừa đạp vỡ vỏ trứng chui ra, chú gà con lần đầu tiên được nhìn thấy bầu trời, gió lộng, nắng reo và cảm nhận được tình yêu thương của mẹ. Việc lặp lại 3 lần từ “bỗng” nhấn mạnh sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên của chú gà con trước tất cả những điều mới mẻ ấy.

Câu 4: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi.

Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người. Tre, anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu! (Thép Mới)

a. Từ nào được lặp lại ở tất cả các câu trong đoạn?

Từ được lặp lại ở tất cả các câu trong đoạn là từ “tre”.

b. Việc lặp lại từ đó có tác dụng gì?

Việc lặp lại từ “tre” có tác dụng:

• Nhấn mạnh vai trò to lớn của cây tre trong đời sống và chiến đấu của nhân dân Việt Nam: tre giữ làng, giữ nước, giữ nhà, giữ đồng lúa, tre hi sinh vì con người.
• Ca ngợi tinh thần anh hùng của cây tre – vừa anh hùng trong lao động, vừa anh hùng trong chiến đấu.
• Cây tre trở thành biểu tượng đẹp cho phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam: kiên cường, bất khuất, gắn bó với quê hương.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình