Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Nội dung tóm tắt bài đọc
Bài đọc Tấm gương tự học giới thiệu về giáo sư Tạ Quang Bửu (1910 – 1986) – một nhà khoa học và nhà giáo dục đa tài, uyên bác hiếm có của Việt Nam, sinh ra ở Nghệ An. Con đường đến với thành công của ông rất giản dị: tự học, học suốt đời và học say mê. Ông có thói quen đọc sách ở mọi lúc, mọi nơi, đọc nhanh và nhớ lâu. Ông đa tài ở nhiều lĩnh vực: toán, lí, hoá, sinh, triết học, thông thạo nhiều ngoại ngữ (Anh, Pháp, Đức, Ba Lan) và còn hiểu biết sâu rộng về âm nhạc, hội hoạ, kiến trúc, thể thao. Ông từng giúp Bác Hồ soạn thảo công hàm tiếng Anh và nhiều lần cùng Bác tiếp các chính khách nước ngoài. Tài năng, công lao của ông được ghi nhận: tên ông được đặt cho nhiều con phố ở các thành phố lớn và Việt Nam có Giải thưởng Tạ Quang Bửu dành cho các nhà khoa học xuất sắc. Bài đọc ca ngợi tinh thần tự học đáng khâm phục của giáo sư Tạ Quang Bửu.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu hỏi khởi động: Lời nhận xét dưới đây cho em hiểu điều gì về giáo sư Tạ Quang Bửu?
Lời nhận xét: “Có những nhân cách và tài năng mà chỉ sau khi vắng bóng họ, người đời mới thấy hết khoảng trống mênh mông họ để lại. Tạ Quang Bửu là một người như thế.” (Hoàng Tuỵ)
Qua lời nhận xét trên, em hiểu rằng:
- Tạ Quang Bửu là người có nhân cách cao quý và tài năng đặc biệt.
- Ông có đóng góp vô cùng to lớn cho đất nước, khiến khi ông ra đi, người đời mới cảm nhận hết được “khoảng trống mênh mông” ông để lại.
- Đây là lời ca ngợi, khâm phục và tiếc thương của tác giả Hoàng Tuỵ đối với một con người vĩ đại.
Câu 1: Đoạn văn thứ nhất giới thiệu điều gì về Tạ Quang Bửu?
Đoạn văn thứ nhất giới thiệu thông tin cơ bản về Tạ Quang Bửu:
- Quê quán: Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho ở Nghệ An.
- Sự nghiệp: Ông là nhà khoa học và nhà giáo dục đa tài, uyên bác hiếm có.
Câu 2: Những chi tiết nào cho thấy Tạ Quang Bửu là tấm gương tự học, học suốt đời và học say mê?
Các chi tiết trong bài cho thấy Tạ Quang Bửu là tấm gương tự học, học suốt đời và học say mê:
- Học say mê: Ông có thói quen đọc sách ở mọi lúc, mọi nơi, đọc rất nhanh và nhớ rất lâu.
- Say mê đến mức: Có lần, đang ngồi trên lưng ngựa, mải đọc sách mà ông đã ngã tòm xuống suối.
- Tự học đáng khâm phục: Tất cả những ai ở bên ông đều khâm phục khả năng tự học của ông.
- Học suốt đời: Ông học từ lúc còn trẻ đến lúc cuối đời, ngay cả khi đau ốm.
Câu 3: Theo em, vì sao Tạ Quang Bửu nhiều lần được cùng Bác Hồ tiếp các chính khách nước ngoài?
Tạ Quang Bửu nhiều lần được cùng Bác Hồ tiếp các chính khách nước ngoài vì:
- Ông sử dụng thành thạo nhiều ngoại ngữ: tiếng Anh, Pháp, Đức, Ba Lan.
- Ông nói tiếng Anh “hoàn hảo đến mức người Anh phải kinh ngạc”.
- Ông đã từng giúp Bác Hồ soạn thảo những bức công hàm bằng tiếng Anh, nên rất am hiểu về công tác đối ngoại.
→ Nhờ tài năng ngoại ngữ xuất sắc, ông trở thành người trợ giúp đắc lực cho Bác Hồ trong việc tiếp đón khách quốc tế.
Câu 4: Sự đa tài, uyên bác của Tạ Quang Bửu được thể hiện như thế nào?
Sự đa tài, uyên bác của Tạ Quang Bửu được thể hiện rõ qua:
- Về khoa học: Xuất sắc ở nhiều lĩnh vực – toán, lí, hoá, sinh, triết học,…
- Về ngoại ngữ:
- Sử dụng thành thạo tiếng Anh, Pháp, Đức, Ba Lan.
- Đọc hiểu tiếng Nga, Trung, Hy Lạp cổ, La-tinh.
- Chỉ tự học tiếng Nga trong 3 tháng đã có thể dịch trôi chảy các tài liệu quân sự tiếng Nga.
- Nói tiếng Anh hoàn hảo đến mức người Anh phải kinh ngạc.
- Về nghệ thuật, thể thao: Có hiểu biết sâu rộng về âm nhạc, hội hoạ, kiến trúc, thể thao,…
- Nhiều người coi ông là “Lê Quý Đôn thời nay” – một danh xưng dành cho những nhà bác học lỗi lạc.
Câu 5: Tài năng, công lao của Tạ Quang Bửu được ghi nhận thế nào?
Tài năng và công lao của Tạ Quang Bửu được ghi nhận qua những hình thức trân trọng sau:
- Tên của ông được đặt cho nhiều con phố ở các thành phố lớn: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng,…
- Ở Việt Nam có một giải thưởng danh giá mang tên ông – Giải thưởng Tạ Quang Bửu – dành cho các nhà khoa học xuất sắc.
→ Đây là những sự ghi nhận thể hiện lòng biết ơn và niềm tự hào của nhân dân đối với ông.
Mở rộng
Câu 1: Dựa vào gợi ý, tìm nghĩa cho mỗi từ dưới đây
Nối từ với nghĩa phù hợp:
| Từ | Nghĩa |
|---|---|
| chính khách | b. Người chuyên hoạt động chính trị, khá nổi tiếng. |
| chính phủ | c. Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. |
| chính khoá | a. Chương trình học tập chính thức, bắt buộc. |
Câu 2: Chọn các từ ở bài tập 1 để hoàn thiện các câu dưới đây:
- a. Nhiều chính khách quốc tế đã có mặt tại hội nghị này.
- b. Chính phủ các nước phải đảm bảo mọi quyền lợi cho trẻ em.
- c. Một số hoạt động trải nghiệm sẽ được tổ chức ngoài giờ học chính khoá.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình