Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
Lưu ý: Kiến thức nền về bài văn tả phong cảnh (khái niệm, bố cục 3 phần, trình tự miêu tả, cách làm nổi bật đặc điểm) đã được trình bày chi tiết trong Bài 9. Các em xem lại tại đây
Kiến thức bổ sung ở bài này – Hai cách viết mở bài và hai cách viết kết bài
1. Hai cách viết mở bài
- Mở bài trực tiếp: Giới thiệu ngay phong cảnh sẽ tả.
- Ví dụ: “Đà Lạt là thành phố ngàn hoa, nổi tiếng với hồ trong xanh và thông mơ màng.”
- Mở bài gián tiếp: Dẫn dắt từ một điều gì đó (một câu chuyện, cảm xúc, kỷ niệm, bài hát, bài thơ,…) rồi mới giới thiệu phong cảnh.
- Ví dụ: “Từ Bắc vào Nam, từ đất liền tới biển đảo, nơi đâu trên đất nước ta cũng có những cảnh đẹp thu hút khách du lịch, trong số đó phải kể đến Đà Lạt…”
2. Hai cách viết kết bài
- Kết bài không mở rộng: Chỉ nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ về phong cảnh.
- Ví dụ: “Thật không ngoa khi ca ngợi Đà Lạt là chốn ‘bồng lai tiên cảnh’.”
- Kết bài mở rộng: Nêu cảm nghĩ và mở rộng thêm ý (một câu hỏi, một mong ước, suy ngẫm về con người, về thời gian,…).
- Ví dụ: “Thật không ngoa khi ca ngợi Đà Lạt là chốn ‘bồng lai tiên cảnh’. Bạn có muốn đến thăm Đà Lạt trong một ngày mờ sương không?”
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: So sánh các cách mở bài và kết bài dưới đây. Em thích cách viết nào hơn? Vì sao?
So sánh 2 cách mở bài:
| Cách mở bài | Đặc điểm | Tác dụng |
|---|---|---|
| Trực tiếp | Giới thiệu ngay về Đà Lạt. | Ngắn gọn, dễ viết, đi thẳng vào nội dung. |
| Gián tiếp | Dẫn dắt từ những cảnh đẹp trên đất nước Việt Nam rồi mới giới thiệu Đà Lạt. | Hấp dẫn, gợi cảm xúc, tạo ấn tượng cho người đọc. |
So sánh 2 cách kết bài:
| Cách kết bài | Đặc điểm | Tác dụng |
|---|---|---|
| Không mở rộng | Chỉ khẳng định Đà Lạt là chốn “bồng lai tiên cảnh”. | Gọn gàng, súc tích. |
| Mở rộng | Sau khi khẳng định, còn đặt thêm câu hỏi gợi mở với người đọc. | Sâu sắc, để lại dư âm, khơi gợi mong muốn khám phá. |
Em thích cách viết: Em thích mở bài gián tiếp và kết bài mở rộng hơn, vì hai cách này giúp bài văn thêm hấp dẫn, giàu cảm xúc và để lại ấn tượng lâu hơn với người đọc.
(Các em có thể chọn cách viết mà mình thích, miễn là nêu được lí do phù hợp.)
Câu 2: Viết mở bài gián tiếp và kết bài mở rộng cho bài Bốn mùa trong ánh nước.
Mở bài gián tiếp
Đoạn mở bài mẫu 1 (cách 1: nhớ về các cảnh đẹp em từng biết)
Đất nước Việt Nam có biết bao danh lam thắng cảnh nổi tiếng: vịnh Hạ Long kỳ vĩ, phố cổ Hội An trầm mặc, cao nguyên Đà Lạt mộng mơ,… Nhưng với riêng em, cảnh đẹp để lại ấn tượng sâu sắc nhất chính là hồ Hoàn Kiếm – trái tim của thủ đô Hà Nội, với vẻ đẹp thay đổi qua từng mùa trong năm.
Đoạn mở bài mẫu 2 (cách 2: dẫn từ một bài hát/bài thơ)
Mỗi lần nghe câu hát “Mặt Hồ Gươm vẫn lung linh mây trời…”, lòng em lại xao xuyến nhớ về một cảnh đẹp thân thương giữa lòng thủ đô. Đó chính là hồ Hoàn Kiếm – nơi mang trong mình vẻ đẹp thơ mộng suốt bốn mùa xuân, hạ, thu, đông.
Kết bài mở rộng
Đoạn kết bài mẫu 1 (hướng: biết ơn những người bảo vệ + mong muốn quay lại)
Từng ánh nước của hồ Hoàn Kiếm có biết bao người đã ngắm, từng bóng cây nơi đây có biết bao người đã ngồi hóng mát, nghỉ ngơi và thầm nghĩ về cuộc sống của mình. Em thầm cảm ơn những người thầm lặng ngày đêm chăm sóc, giữ gìn để hồ Hoàn Kiếm mãi giữ được vẻ đẹp cổ kính và thơ mộng ấy. Nếu có dịp, em rất mong được đến hồ Hoàn Kiếm vào cả bốn mùa để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp riêng của mỗi mùa nơi đây.
Đoạn kết bài mẫu 2 (hướng: tưởng tượng theo thời gian + gửi gắm thông điệp)
Dù thời gian có trôi qua, dù phố phường Hà Nội có đổi thay đến đâu, em tin rằng hồ Hoàn Kiếm sẽ mãi là trái tim của thủ đô, mãi giữ được vẻ đẹp riêng qua từng mùa xuân, hạ, thu, đông. Em mong sao mọi người khi đến thăm hồ đều biết trân trọng, giữ gìn để mặt nước ấy luôn trong xanh, để hàng cây ven hồ luôn xanh mát. Và biết đâu, một ngày nào đó, em cũng sẽ được đứng bên hồ, kể cho các em nhỏ nghe về vẻ đẹp bốn mùa nơi đây, giống như mẹ em từng kể cho em vậy.
Câu 3: Trao đổi về cách viết mở bài gián tiếp và kết bài mở rộng cho bài văn tả phong cảnh.
Khi viết mở bài gián tiếp, có thể bắt đầu bằng cách:
- Nhớ về một số nơi có phong cảnh đẹp em từng đến thăm hoặc được xem trên ti vi, trong tranh ảnh,…
- Nghe một bài hát hoặc đọc một bài thơ, bài văn,… có nhắc đến vẻ đẹp của cảnh vật thiên nhiên.
- Kể một kỷ niệm gắn với phong cảnh sắp tả (một chuyến đi, một lần được ngắm cảnh cùng người thân,…).
- Dẫn một câu ca dao, tục ngữ ca ngợi vẻ đẹp quê hương, đất nước.
Khi viết kết bài mở rộng, nên mở rộng theo hướng:
- Nghĩ về những người thầm lặng góp sức, chung tay giữ gìn, bảo vệ vẻ đẹp của cảnh vật thiên nhiên.
- Tưởng tượng về những thay đổi của cảnh vật thiên nhiên theo thời gian.
- Bày tỏ mong ước được trở lại, được chia sẻ vẻ đẹp phong cảnh với nhiều người.
- Gửi gắm thông điệp về việc yêu quý và bảo vệ thiên nhiên, quê hương.
Vận dụng
Chia sẻ với người thân nội dung mở bài và kết bài em đã viết.
Gợi ý cách thực hiện:
- Bước 1: Đọc lại mở bài gián tiếp và kết bài mở rộng em vừa viết, chỉnh sửa cho câu văn mượt mà, ý được rõ ràng.
- Bước 2: Đọc hoặc kể cho ông bà, bố mẹ, anh chị nghe hai đoạn văn em đã viết.
- Bước 3: Sau khi đọc xong, cùng người thân trao đổi:
- Đoạn mở bài đã đủ hấp dẫn chưa? Có tự nhiên không?
- Đoạn kết bài có nêu được cảm nghĩ và mở rộng ý phù hợp chưa?
- Có từ ngữ nào cần thay đổi để câu văn hay hơn không?
- Bước 4: Lắng nghe góp ý của người thân, chỉnh sửa lại bài viết để hoàn thiện hơn.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình