A. Đọc

I. Đọc thành tiếng và trả lời câu hỏi

Bài đọc: Vườn mặt trời, quả mặt trăng (Trích) – Phan Thị Thanh Nhàn

Câu 1: Vườn cây trái được tác giả so sánh với những hình ảnh nào? Nêu tác dụng của những hình ảnh so sánh đó.

• Các hình ảnh so sánh trong bài:

• Những quả táo chín trong lá được ví như những mặt trời chói lọi: “Bao nhiêu mặt trời chói lọi / Chín mềm trong lá rất thơm.”
• Chùm chôm chôm đỏ trên cành được ví như những tia mặt trời: “Trái xoè những tia mặt trời.”
• Quả táo vàng dịu được ví như mặt trăng mềm mại: “Quả vàng mát đất ngoại ô / Dịu như mặt trăng mềm mại.”
• Cả vườn cây trái được ví như một khu vườn có mặt trời, mặt trăng huyền ảo.

• Tác dụng của các hình ảnh so sánh:

• Làm cho những quả táo, chôm chôm trở nên kì diệu, lung linh, đẹp huyền ảo như những mặt trời, mặt trăng nhỏ trong khu vườn.
• Gợi cho người đọc trí tưởng tượng phong phú và cảm nhận được vẻ đẹp thần tiên của vườn cây trái.
• Thể hiện tình yêu thiên nhiên, tình yêu cuộc sống và tâm hồn nhạy cảm của tác giả.

Câu 2: Những từ ngữ nào cho thấy đối với con người, vườn cây trái rất thân thiện, đáng yêu?

Những từ ngữ cho thấy vườn cây trái rất thân thiện, đáng yêu:

• “Cành cao trĩu lời mời mọc“ – vườn cây như đang mời gọi con người.
• “Đung đưa chùm quả tươi ngời“ – trái cây đung đưa vui vẻ.
• “Ríu rít tiếng cười trẻ thơ” – âm thanh vui tươi, gần gũi.
• “Mặt đất dâng đầy hương thơm“ – vườn cây trao tặng hương thơm.
• “Cho mình quả chín cầm tay” – vườn cây sẵn sàng dâng tặng quả ngọt cho con người.

Câu 3: Tác giả đã có cảm nghĩ thế nào khi đi trong vườn cây? Vì sao?

• Cảm nghĩ của tác giả: Tác giả cảm thấy biết ơn, cảm tạ – mỗi bước đi là một lời cảm tạ với trời, với đất, với cây, với người.
• Vì sao: Vì tác giả nhận ra rằng để có được những quả chín ngọt trong tay, cần có công lao của thiên nhiên (trời, đất, cây) và con người (những người ngày đêm vất vả chăm sóc vườn cây). Điều đó thể hiện tấm lòng trân trọng, biết ơn của tác giả trước những gì cuộc sống ban tặng.

II. Đọc hiểu

Bài đọc: Cánh đồng vàng (Trích) – Nguyễn Trọng Tạo

Câu 1: Bạn nhỏ ngắm cánh đồng vào thời gian nào trong ngày? Chọn đáp án đúng.

Đáp án đúng: C. Buổi chiều

Dẫn chứng: Các chi tiết trong bài cho thấy đây là buổi chiều: “Cánh đồng vàng rực trong nắng chiều hanh hao”, “Mặt trời từ từ trôi về phía những dãy núi mờ xa”, “Mặt trời vẫn lặn chậm rãi xuống chân trời”.

Câu 2: Cánh đồng lúa hiện ra như thế nào qua cảm nhận của bạn nhỏ khi ngồi trên đê?

Câu 3: Tìm trong bài những từ ngữ tả màu sắc của cánh đồng lúa.

Các từ ngữ tả màu sắc của cánh đồng lúa: vàng rực, vàng chanh, vàng cam, vàng chói, vàng lấp lánh (ánh hoàng hôn).

Câu 4: Trong bài, cây lúa được nhân hoá bằng những cách nào?

Cây lúa được nhân hoá bằng các cách sau:

• Có hành động như con người: “chen lấn nhau mà chín”, “kêu lên”, “thúc giục”, “thì thầm”.
• Biết nói chuyện, đối thoại: “– Đừng có chen! Đừng có chen!”; “– Chín nhanh lên! Chín nhanh lên!”; “– Ai ngồi trên đê cao? Chín nhanh lên!”.

Câu 5: Nêu tác dụng của biện pháp nhân hoá trong việc miêu tả đồng lúa đang chín.

Tác dụng của biện pháp nhân hoá:

• Làm cho cánh đồng lúa trở nên sinh động, gần gũi, như một thế giới có tâm hồn, có tiếng nói.
• Diễn tả được sức sống mãnh liệt và sự khẩn trương của mùa lúa chín – như thể từng bông lúa cũng đang thi đua nhau để chín.
• Thể hiện tình yêu và sự gắn bó của bạn nhỏ với cánh đồng lúa quê hương.

Câu 6: Theo em, vì sao bạn nhỏ cảm thấy mình bập bềnh trên con thuyền giữa biển màu vàng?

Bạn nhỏ có cảm giác đó vì:

• Cánh đồng lúa chín trải rộng mênh mông, màu vàng dâng lên trải ra mỗi lúc một rộng, giống như một biển vàng khổng lồ.
• Bạn nhỏ đang ngồi trên đê cao, giữa cánh đồng vàng bao la, nên tưởng tượng mình như đang bồng bềnh giữa biển vàng.
• Điều đó cho thấy bạn nhỏ có trí tưởng tượng phong phú và tâm hồn nhạy cảm, biết hoà mình vào cảnh vật thiên nhiên.

Câu 7: Qua cách quan sát, cảm nhận về cánh đồng lúa đang chín, em thấy bạn nhỏ là người thế nào?

Bạn nhỏ là người:

• Yêu thiên nhiên, yêu quê hương – luôn dành thời gian ngắm cánh đồng, cảm nhận vẻ đẹp của nó.
• Có tâm hồn tinh tế, giàu tưởng tượng – biết cảm nhận màu sắc, âm thanh, sự chuyển động của cánh đồng và biến chúng thành hình ảnh sống động.
• Biết đồng cảm, hoà nhập với thiên nhiên và những người xung quanh.

Câu 8: Em hiểu thế nào về câu “Hoà nhập vào hạnh phúc lớn lao của người khác, bản thân ta sẽ hạnh phúc.”?

Câu văn có nghĩa là: khi ta biết chia sẻ, đồng cảm với niềm vui, hạnh phúc của người khác, thì niềm vui đó cũng trở thành niềm vui của chính mình. Sống biết yêu thương, hoà nhập với mọi người và thiên nhiên sẽ mang lại hạnh phúc thật sự cho bản thân. Đó là một bài học quý về tình yêu thương, sự đồng cảm và cách sống tích cực.

Câu 9: Tìm nghĩa của từ chín trong mỗi câu dưới đây

Câu 10: Đặt câu với từ chín theo 1 trong 3 nghĩa nêu ở bài tập 9.

Gợi ý câu mẫu cho cả 3 nghĩa:

• Nghĩa (1): Ông bà em luôn dạy: phải ăn chín, uống sôi để giữ gìn sức khoẻ.
• Nghĩa (2): Vườn xoài nhà em đã bắt đầu chín, quả nào cũng vàng ươm, thơm nức.
• Nghĩa (3): Bác Nam là thợ mộc, tay nghề đã rất chín, làm được nhiều bàn ghế đẹp.

Lưu ý: Các em chỉ cần đặt 1 câu theo 1 trong 3 nghĩa là được.

B. Viết

Chọn 1 trong 2 đề dưới đây:

• Đề 1: Viết bài văn kể sáng tạo một câu chuyện đã học ở chủ điểm Thế giới tuổi thơ.
• Đề 2: Viết bài văn tả một cảnh đẹp ở một nơi em đã từng đến hoặc nhìn thấy qua tranh ảnh, ti vi,…

Dưới đây là bài văn mẫu cho cả 2 đề để các em tham khảo.

BÀI VĂN MẪU – ĐỀ 1: Kể sáng tạo câu chuyện Cánh đồng hoa

Trong những câu chuyện đã học ở chủ điểm Thế giới tuổi thơ, em thích nhất là câu chuyện Cánh đồng hoa của tác giả Lê Anh Vinh – Bùi Thị Diễn. Em xin kể lại câu chuyện này với một số chi tiết em sáng tạo thêm.

Ở đầu làng em có một đồng cỏ xanh mướt trải rộng. Ja Ka, Mư Hoa, Ja Prok và Mư Nhơ – bốn bạn nhỏ trong xóm – thường rủ nhau ra đó vui chơi. Ja Ka có chiếc trống nhỏ, cậu vỗ trống rất hay. Mỗi lần Ja Ka vỗ trống “tùng, tùng, tùng…”, các bạn lại nắm tay nhau múa hát tưng bừng. Tiếng cười giòn tan hoà cùng tiếng gió reo trên đồng cỏ.

Thế nhưng gần đây, đồng cỏ bỗng xuất hiện một bãi rác. Bãi rác cứ lớn dần lên, bốc mùi khó chịu, ruồi nhặng bay vo ve. Các bạn nhỏ chẳng còn chỗ nô đùa.

Mư Nhơ thở dài:

– Cứ thế này, đồng cỏ sẽ thành bãi rác mất thôi!

Mư Hoa quay mặt đi, đôi mắt rưng rưng:

– Bọn mình còn đâu chỗ mà vui chơi!

Ja Ka và Ja Prok rầu rĩ nhìn nhau, không biết phải làm sao.

Bỗng Mư Hoa ngước nhìn bầu trời, đôi mắt sáng lên:

– Các cậu có thấy bầu trời như một vườn hoa không?

Mư Nhơ gật đầu:

– Cánh diều giống hoa ngũ sắc, đám mây giống hoa cúc trắng,…

Mư Hoa bật dậy, giọng đầy quyết tâm:

– Chúng ta sẽ biến nơi đây thành cánh đồng hoa. Mọi người không nỡ lấy cánh đồng đẹp làm chỗ đổ rác đâu!

Các bạn chụm đầu bàn tính. Ngày hôm sau, nhiều cô bác trong làng nghe tin cũng hưởng ứng. Cả xóm cùng bắt tay vào dọn rác, xới đất, gieo hạt, trồng cây. Ngày ngày, các bạn tưới nước, nhổ cỏ, bắt sâu. Ai cũng chăm chỉ và hăng say.

Ba tháng sau, thật kì diệu, những bông hoa đầu tiên đã nở. Rồi hoa đua nhau khoe sắc: cúc bách nhật tím lịm, cúc vạn thọ vàng tươi, mào gà đỏ thắm,… Cánh đồng biến thành một biển hoa lung linh, thơm ngát. Từ đó, không còn ai đến đây đổ rác nữa. Nhóm bạn vui mừng nhảy múa, ca hát giữa muôn hoa rực rỡ trong tiếng trống rộn ràng của Ja Ka.

Ngôi làng em trở nên nổi tiếng, đón nhiều khách tới tham quan. Ai cũng khen ngợi vẻ đẹp và tinh thần đoàn kết của người dân. Cánh đồng hoa cũng như đang vui cười hạnh phúc.

Câu chuyện đã dạy em bài học quý về tinh thần đoàn kết, ý thức bảo vệ môi trường và sức mạnh của những ý tưởng sáng tạo.

BÀI VĂN MẪU – ĐỀ 2: Tả cánh đồng lúa quê em

Quê em có nhiều cảnh đẹp, nhưng em yêu nhất là cánh đồng lúa chín vào mùa gặt. Mỗi lần về quê thăm ông bà, em đều tranh thủ ra ngắm cánh đồng ấy.

Từ xa nhìn lại, cánh đồng lúa hiện ra như một tấm thảm vàng khổng lồ trải dài đến tận chân trời. Cả cánh đồng nhuộm màu vàng ươm, óng ả dưới ánh nắng ban mai. Những bông lúa nặng trĩu hạt, cong xuống như những chiếc lược ngà. Gió thổi nhẹ, cánh đồng gợn sóng lăn tăn, tựa như một biển vàng đang khẽ đung đưa.

Đến gần, em có thể nghe rõ tiếng lá lúa xào xạc trong gió, tiếng chim sẻ ríu rít gọi bạn trên hàng cây bên bờ ruộng. Trên bờ đê, hàng tre xanh nghiêng mình soi bóng, tạo nên khung cảnh vô cùng thanh bình. Xa xa, những chú trâu thong thả gặm cỏ, thỉnh thoảng lại ngẩng đầu lên nhìn khắp cánh đồng.

Vào mùa gặt, các bác nông dân ra đồng từ sớm tinh mơ. Tiếng nói cười, tiếng gánh lúa kẽo kẹt, tiếng máy tuốt lúa vang khắp cánh đồng. Trên gương mặt các bác lấm tấm mồ hôi, nhưng ai cũng nở nụ cười tươi vì mùa vụ bội thu.

Buổi chiều, ánh nắng dịu dần, cánh đồng nhuộm màu vàng cam ấm áp. Đàn cò trắng bay về tổ, in bóng lên nền trời hoàng hôn. Cảnh vật vừa thanh bình vừa nên thơ như một bức tranh đồng quê tuyệt đẹp.

Em rất yêu cánh đồng lúa quê em. Cánh đồng ấy không chỉ đẹp mà còn chứa đựng bao mồ hôi, công sức của bà con nông dân. Ngắm cánh đồng, em càng thêm biết ơn những người đã làm ra hạt gạo nuôi mình lớn khôn.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình