I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ Về thăm Đất Mũi của Hoài Anh ca ngợi vẻ đẹp thiêng liêng của Đất Mũi Cà Mau – điểm cực Nam trên đất liền của Tổ quốc Việt Nam. Đến với Đất Mũi, tác giả cảm nhận được hơi thở phập phồng của đất, ngắm nhìn những cây đước như đang chạy trên bùn sình, những cánh rừng mắm, đước xanh ngút ngàn cùng dòng phù sa như dòng sữa nuôi đất rừng Năm Căn. Nơi đây có sự kì diệu của thiên nhiên: biển gặp rừng, đất và trời gần lại, những bãi bồi vươn xa giúp đất nước ngày càng lớn mãi. Dù mới lần đầu đến thăm, tác giả đã có cảm giác thân thương “như về với nhà mình” – vì Đất Mũi là địa đầu Tổ quốc rạng ngời ánh bình minh. Bài thơ thể hiện tình yêu quê hương, đất nước sâu sắc và niềm tự hào về mảnh đất thiêng liêng nơi cực Nam Tổ quốc.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Từ tên gọi Đất Mũi và tranh minh hoạ, nêu cảm nhận của em về vùng đất này.

Từ tên gọi “Đất Mũi”: Em hiểu đây là vùng đất nhô ra như mũi tàu, ở điểm cực Nam của Tổ quốc Việt Nam.

Từ tranh minh hoạ: Em thấy Đất Mũi có:

• Biển xanh bát ngát bao quanh vùng đất.
• Rừng cây xanh mướt trải dài ngút ngàn.
• Cột mốc đỏ tươi – biểu tượng thiêng liêng đánh dấu điểm cực Nam Tổ quốc.

Cảm nhận của em: Đất Mũi là một vùng đất đẹp, yên bình và thiêng liêng. Em cảm thấy tự hào vì đất nước mình có một nơi đặc biệt như vậy, và mong một ngày được đến thăm.

Câu 1: Tìm những hình ảnh cho thấy vẻ đẹp độc đáo của cây cối ở Đất Mũi.

Những hình ảnh cho thấy vẻ đẹp độc đáo của cây cối ở Đất Mũi:

• “Về đây trông đước chạy / Những bước chân ngập sình.” → cây đước như đang chạy trên bùn sình bằng những chiếc rễ đặc biệt.
• “Ngút ngàn rừng mắm, đước / Xanh đến tận vô cùng” → rừng mắm, đước xanh mênh mông, trải dài đến vô tận.
• “Rễ mắm thì ăn lên / Rễ đước thì cắm xuống“ → hai loài cây có cách mọc rễ đặc biệt: mắm mọc rễ hướng lên, đước cắm rễ xuống đất.
• “Bền bỉ suốt ngày đêm / Trong tình yêu của đất” → cây cối kiên cường, gắn bó với đất mẹ.

→ Cây cối ở Đất Mũi hiện lên vừa sinh động vừa kiên cường, mang nét đặc trưng riêng của vùng đất ngập mặn Cà Mau.

Câu 2: Những hình ảnh thiên nhiên ở Đất Mũi (gió, biển, đất trời,…) được miêu tả như thế nào?

Những hình ảnh thiên nhiên ở Đất Mũi được miêu tả rất sinh động như có sự sống:

• Đất: “nghe đất thở / Phập phồng trước bình minh” → đất có nhịp thở, có sự sống.
• Gió: “Ngọn gió châu thổ / Đang mở hội trên đồng / Ca bài ca mở cõi“ → gió như đang mở hội, ca hát bài ca của cha ông.
• Phù sa: “Phù sa như dòng sữa / Nuôi đất rừng Năm Căn” → phù sa được so sánh với dòng sữa mẹ nuôi lớn đất rừng.
• Biển và rừng: “Nơi đây biển gặp rừng / Đất và trời gần lại / Cho bãi bồi vươn xa / Đất nước mình lớn mãi” → biển, rừng, đất, trời như hoà quyện, giúp đất nước ngày càng rộng lớn.

→ Thiên nhiên Đất Mũi hiện lên thơ mộng, kì diệu, mang sức sống mãnh liệt và tình yêu tha thiết với đất mẹ.

Câu 3: Hai dòng thơ “Nơi địa đầu Tổ quốc / Rạng ngời ánh bình minh!” gợi cho em suy nghĩ gì về Đất Mũi?

Hai dòng thơ gợi cho em nhiều suy nghĩ về Đất Mũi:

• Đất Mũi là “nơi địa đầu Tổ quốc” – điểm cực Nam thiêng liêng của Việt Nam.
• Ánh bình minh rạng ngời trên Đất Mũi mỗi sớm mai, như tượng trưng cho tương lai tươi sáng của đất nước.
• Đất Mũi là biểu tượng cho sự vẹn toàn của Tổ quốc – nơi đón ánh bình minh đầu tiên chào ngày mới.
• Em cảm thấy tự hào và trân trọng mảnh đất thiêng liêng này.

Câu 4: Theo em, vì sao “lần đầu về Đất Mũi”, tác giả lại có cảm giác “như về với nhà mình”?

Tác giả có cảm giác “như về với nhà mình” khi lần đầu về Đất Mũi vì:

• Đất Mũi là một phần máu thịt của Tổ quốc – dù chưa đến bao giờ, tác giả vẫn thấy quen thuộc, thân thương.
• Cảnh vật ở đây gần gũi với người Việt Nam: rừng mắm, đước, phù sa, biển, bãi bồi,…
• Tình yêu quê hương, đất nước đã ăn sâu trong tâm hồn, nên đến đâu trên đất nước mình cũng thấy như đang trở về nhà.
• Đây còn là nơi thiêng liêng – địa đầu Tổ quốc, khiến tác giả cảm thấy xúc động, tự hào.

Câu 5: Dựa vào bài đọc, em hãy giới thiệu Đất Mũi Cà Mau với bạn bè.

Bài giới thiệu tham khảo:

“Chào các bạn! Hôm nay mình xin giới thiệu về Đất Mũi Cà Mau – vùng đất thiêng liêng của Tổ quốc chúng ta.

Về vị trí:

• Đất Mũi (còn gọi là Mũi Cà Mau) là vùng đất nhô ra ở điểm cực Nam trên đất liền của Tổ quốc Việt Nam.
• Thuộc xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau.
• Được gọi là “nơi địa đầu Tổ quốc” phía Nam.

Về vẻ đẹp tự nhiên:

• Cây cối: có rừng mắm, đước ngút ngàn xanh đến tận vô cùng. Cây đước, cây mắm có cách mọc rễ đặc biệt.
• Đất đai: đất phập phồng như có nhịp thở; phù sa như dòng sữa nuôi đất rừng Năm Căn.
• Trời, biển: nơi đây biển gặp rừng, đất và trời gần lại, những bãi bồi vươn xa.
• Bình minh: ánh bình minh rạng ngời mỗi sớm mai.

Các bạn có muốn cùng mình khám phá vùng đất thiêng liêng này không? Cảm ơn các bạn đã lắng nghe!”

III. Vận dụng

Câu 1: Khổ đầu của bài thơ Về thăm Đất Mũi sử dụng biện pháp so sánh hay nhân hoá? Nêu tác dụng của biện pháp đó trong việc miêu tả cảnh vật.

Khổ đầu bài thơ:

Về đây nghe đất thở

Phập phồng trước bình minh

Về đây trông đước chạy

Những bước chân ngập sình.

Biện pháp được sử dụng: Nhân hoá.

Các hình ảnh nhân hoá:

• “Đất thở / Phập phồng” → đất được nhân hoá có nhịp thở như con người.
• “Đước chạy / Những bước chân ngập sình” → cây đước được nhân hoá, có bước chân và biết chạy như người.

Tác dụng:

• Làm cho cảnh vật ở Đất Mũi trở nên sinh động, gần gũi, như có sự sống và cảm xúc.
• Giúp người đọc hình dung rõ nét vẻ đẹp đặc biệt của vùng đất Mũi – nơi cây cối, đất đai đều tràn đầy sức sống.
• Thể hiện tình yêu, sự gắn bó của tác giả với vùng đất thiêng liêng này.

Câu 2: Tìm từ đồng nghĩa với các từ in đậm trong khổ thơ dưới đây và đặt câu với mỗi từ tìm được.

Khổ thơ:

Lần đầu về Đất Mũi

Như về với nhà mình

Nơi địa đầu Tổ quốc

Rạng ngời ánh bình minh!

Các từ đồng nghĩa và đặt câu:

a. Từ “Tổ quốc” đồng nghĩa với: đất nước, non sông, quê hương, giang sơn.

Đặt câu:

• Đất nước: Em rất yêu đất nước Việt Nam tươi đẹp của chúng ta.
• Non sông: Bác Hồ đã dành cả cuộc đời cho non sông gấm vóc.
• Quê hương: Em luôn tự hào về quê hương mình.

b. Từ “Rạng ngời” đồng nghĩa với: rực rỡ, chói lọi, rạng rỡ, tươi sáng, ngời sáng.

Đặt câu:

• Rực rỡ: Mặt trời mọc chiếu ánh sáng rực rỡ khắp mặt biển.
• Rạng rỡ: Nụ cười rạng rỡ của mẹ khiến em vui cả ngày.
• Tươi sáng: Em tin vào một tương lai tươi sáng của đất nước.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình