I. Lý thuyết trọng tâm

1. Đại từ

Đại từ là những từ dùng để thay thế, hỏi hoặc xưng hô trong câu.

Có 3 loại đại từ thường gặp:

• Đại từ thay thế: thế, vậy, đó, này,… → Ví dụ: Cây bàng này cao. Cây bàng kia cũng vậy.
• Đại từ nghi vấn: ai, gì, nào, sao, bao nhiêu, đâu,… → Ví dụ: Bạn tên là gì?
• Đại từ xưng hô: tôi, tớ, mình, chúng ta, chúng tôi,… → Ví dụ: Tôi và cậu cùng đi học nhé.

Xem chi tiết lý thuyết đại từ tại: Bài 3: Đại từ

2. Kết từ

Kết từ là những từ dùng để nối các từ ngữ hoặc các câu, nhằm thể hiện mối quan hệ giữa chúng với nhau.

• Kết từ thường gặp: và, với, hay, hoặc, vì, do, của, ở, tại, nhưng, mà, như, cho,…
• Cặp kết từ thường gặp:
  • Vì… nên… → quan hệ nguyên nhân – kết quả
  • Nếu… thì… → quan hệ điều kiện – kết quả
  • Tuy… nhưng… / Mặc dù… nhưng… → quan hệ tương phản
  • Không những… mà còn… → quan hệ tăng tiến

Ví dụ: Bức tranh có màu sắc tươi sáng và nét vẽ mềm mại.

Xem chi tiết lý thuyết kết từ tại: Bài 29: Kết từ

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu 1: Tìm đại từ nghi vấn trong các câu đố dưới đây và giải đố.

a. Đố ai trên Bạch Đằng Giang Làm cho cọc nhọn dọc ngang sáng ngời Phá quân Nam Hán tơi bời Gươm thần độc lập giữa trời vang lên?

• Đại từ nghi vấn: ai.
• Giải đố: Đó là Ngô Quyền – vị anh hùng đã đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938 bằng kế đóng cọc nhọn xuống lòng sông.

b. Bánh gì vuông vức chữ điền Áo màu lá biếc dây viền dọc ngang Hương xuân vị Tết nồng nàn Ăn rồi nhớ mãi lòng chàng Lang Liêu?

• Đại từ nghi vấn: gì.
• Giải đố: Đó là bánh chưng – loại bánh do Lang Liêu làm ra, có hình vuông, gói bằng lá dong xanh, là món ăn truyền thống trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc.

Câu 2: Chọn từ (đây, kia, này) thay thế cho từ ngữ được in đậm trong đoạn văn dưới đây:

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng thuộc địa phận Thủ đô Hà Nội, được xây dựng xong vào năm 1902. Nhìn từ xa, cây cầu Long Biên trông như một con rồng sắt khổng lồ. Cầu Long Biên là cây cầu duy nhất của Thủ đô có các phương tiện di chuyển theo hướng tay trái.

Đoạn văn sau khi thay thế:

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng thuộc địa phận Thủ đô Hà Nội, được xây dựng xong vào năm 1902. Nhìn từ xa, cây cầu này trông như một con rồng sắt khổng lồ. Cầu đây là cây cầu duy nhất của Thủ đô có các phương tiện di chuyển theo hướng tay trái.

• Long Biên (lần 1) → thay bằng này → cây cầu này.
• Cầu Long Biên (lần 2) → thay bằng đây → Cầu đây.

→ Việc dùng đại từ thay thế giúp câu văn không bị lặp từ mà vẫn rõ nghĩa.

Câu 3: Chọn kết từ (mà, cho, như, tuy … nhưng …) thay cho bông hoa.

a. Con người có tổ, có tông Như cây có cội, như sông có nguồn.

→ Kết từ như thể hiện quan hệ so sánh.

b. Bầu ơi thương lấy bí cùng Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.

→ Cặp kết từ tuy… nhưng… thể hiện quan hệ tương phản.

c. Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.

→ Kết từ mà, cho dùng để nối các từ ngữ trong câu.

d. Công cha như núi ngất trời Nghĩa mẹ như nước ngời ngời Biển Đông Núi cao biển rộng mênh mông Cù lao chín chữ, ghi lòng con ơi!

→ Kết từ như thể hiện quan hệ so sánh.

Câu 4: Viết đoạn văn (3 – 5 câu) giới thiệu về một vị anh hùng dân tộc, trong đó có sử dụng đại từ và kết từ.

Đoạn văn tham khảo:

Ngô Quyền là một vị anh hùng dân tộc mà em rất khâm phục. Năm 938, ông đã lãnh đạo quân dân ta đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Vì có tài trí thông minh nên ông đã cho đóng cọc nhọn xuống lòng sông và lợi dụng thủy triều để tiêu diệt kẻ thù. Chiến thắng ấy đã chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc, mở ra kỉ nguyên độc lập cho đất nước ta. Em rất tự hào về vị anh hùng của dân tộc mình.

• Đại từ đã dùng: em, ông, ấy.
• Kết từ đã dùng: mà, vì… nên…, và, về.

(Các em có thể chọn viết về những vị anh hùng khác như: Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Hồ Chí Minh,… tuỳ theo hiểu biết của mình.)

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình