I. Lý thuyết trọng tâm

1. Danh từ chung là gì?

Danh từ chung là những từ chỉ chung một loại sự vật, không phải tên riêng của một sự vật cụ thể nào.

Ví dụ: cha, mẹ, thầy, cô, bác, anh, đất nước, quê hương, biển, sông,…

→ Thông thường, danh từ chung không viết hoa (trừ khi đứng đầu câu).

2. Viết hoa danh từ chung để thể hiện sự tôn trọng đặc biệt

Một số danh từ chung có thể được viết hoa để thể hiện sự tôn trọng đặc biệt đối với đối tượng được nói đến.

Ví dụ:

• “Bác”, “Người” → viết hoa khi chỉ Bác Hồ → thể hiện lòng kính yêu.
• “Đất Nước”, “Tổ Quốc” → viết hoa để thể hiện tình cảm thiêng liêng với đất nước.
• “Mẹ Thiên Nhiên”, “Mẹ Trái Đất” → viết hoa để tôn vinh thiên nhiên.

Mẹo nhận biết: Khi thấy một danh từ chung được viết hoa giữa câu (không phải đầu câu, không phải tên riêng) → đó là cách viết hoa để bày tỏ sự tôn trọng đặc biệt.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu 1: Nêu điểm giống nhau về cách viết những từ in đậm trong các đoạn thơ dưới đây. Các từ đó có phải danh từ riêng không?

a. Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

b. Giọt giọt mồ hôi rơi

Trên má anh vàng nghệ

Anh Vệ quốc quân ơi

Sao mà yêu anh thế!

Điểm giống nhau:

• Cả hai từ “Bác” và “Vệ quốc quân” đều được viết hoa chữ cái đầu dù không đứng đầu câu.

Các từ đó không phải là danh từ riêng.

• “Bác” vốn là danh từ chung chỉ người (anh của cha hoặc mẹ), nhưng ở đây được dùng để chỉ Bác Hồ.
• “Vệ quốc quân” là danh từ chung chỉ đội quân bảo vệ đất nước trong thời kì đầu kháng chiến (tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam).

→ Cả hai từ đều là danh từ chung được viết hoa để thể hiện sự tôn trọng.

Câu 2: Cách viết các từ in đậm ở bài tập 1 có tác dụng gì?

Cách viết hoa các từ “Bác” và “Vệ quốc quân” có tác dụng thể hiện sự tôn trọng đặc biệt của tác giả đối với đối tượng được nói đến:

• “Bác” viết hoa → thể hiện lòng kính yêu, tôn kính đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.
• “Vệ quốc quân” viết hoa → thể hiện lòng biết ơn, yêu quý đối với các chiến sĩ đã hi sinh vì Tổ quốc.

Câu 3: Tìm danh từ chung được viết hoa trong những câu thơ, câu văn dưới đây và cho biết tác dụng của việc viết hoa đó.

a. Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

• Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể.*
• Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn*
• Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.*

• Danh từ chung được viết hoa: Đất Nước.
• Tác dụng: thể hiện tình yêu, niềm tự hào và sự thiêng liêng của tác giả đối với đất nước Việt Nam.

b. Vì sao trái đất nặng ân tình Nhắc mãi tên Người – Hồ Chí Minh Như một niềm tin, như dũng khí Như lòng nhân nghĩa, đức hi sinh.

• Danh từ chung được viết hoa: Người.
• Tác dụng: thể hiện lòng kính yêu, biết ơn vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc.

c. Sóng thần, động đất, bão lũ, hạn hán, dịch bệnh,… là những lời cảnh báo nghiêm khắc của Mẹ Thiên Nhiên đối với loài người.

• Danh từ chung được viết hoa: Mẹ Thiên Nhiên.
• Tác dụng: thể hiện sự tôn vinh, kính trọng đối với thiên nhiên – như người mẹ nuôi dưỡng và bảo vệ sự sống của muôn loài.

Câu 4: Viết 2 – 3 câu trong đó có danh từ chung được viết hoa để thể hiện sự tôn trọng đặc biệt.

Đoạn văn tham khảo:

Nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ công ơn to lớn của Bác Hồ – vị Cha Già kính yêu của dân tộc. Chúng em nguyện cố gắng học tập thật giỏi để xây dựng Tổ Quốc ngày càng giàu đẹp. Bên cạnh đó, mỗi người cũng cần chung tay bảo vệ Mẹ Trái Đất – ngôi nhà chung của tất cả chúng ta.

• Các danh từ chung được viết hoa: Cha Già, Tổ Quốc, Mẹ Trái Đất.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình