I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài đọc Bài ca về mặt trời của tác giả Nguyễn Trọng Tạo kể về khoảnh khắc nhân vật “tôi” thức dậy sớm và bất ngờ được chứng kiến cảnh mặt trời mọc. Từ tiếng hót xôn xao của đàn chim sẻ, “tôi” nhận ra chim đang chào đón một điều đặc biệt. Đó chính là vầng mặt trời từ từ nhô lên phía sau vòm cây: ban đầu như một chiếc mũ đỏ, sau đó tròn đầy trở thành chiếc mâm đồng đỏ chói. Trước vẻ đẹp kì diệu ấy, trái tim “tôi” cũng ngân lên một bài ca về mặt trời, hoà cùng bài ca của đàn chim. Bài đọc thể hiện tình yêu thiên nhiên, sự rung động trước vẻ đẹp bình dị mà kì diệu của cuộc sống.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Chia sẻ với bạn suy nghĩ, cảm xúc của em về cảnh mặt trời mọc hoặc mặt trời lặn.

Gợi ý chia sẻ:

• Cảnh mặt trời mọc: Bầu trời phía đông ửng hồng, mặt trời từ từ nhô lên như một quả cầu lửa. Cả không gian bừng sáng, tiếng chim hót râm ran. Em cảm thấy vui tươi, tràn đầy sức sống khi đón chào một ngày mới.
• Cảnh mặt trời lặn: Mặt trời nhuộm cả bầu trời phía tây một màu đỏ cam rực rỡ. Đàn chim bay về tổ, cảnh vật dần trở nên yên tĩnh. Em thấy bình yên, có chút bâng khuâng khi ngày sắp kết thúc.

→ Em hãy chia sẻ cảm xúc thật của mình khi được ngắm một trong hai cảnh đó nhé.

Câu 1: Đàn chim sẻ làm gì khiến nhân vật “tôi” chú ý? Nhân vật “tôi” nghĩ gì về chuyện đó?

• Đàn chim sẻ đã làm gì: Đàn chim sẻ thi nhau cất tiếng hót trên những ngọn cau cao. Dàn đồng ca của chúng khi bổng khi trầm, khi nhanh khi chậm, xôn xao cả vòm không gian.
• Nhân vật “tôi” nghĩ gì: Nhân vật “tôi” nghĩ rằng đàn chim đang hát về một điều gì đó, và chắc chắn chúng đã trông thấy một cái gì đó mà mình chưa thể trông thấy được.

Câu 2: Cảnh mặt trời mọc được miêu tả như thế nào?

Cảnh mặt trời mọc được tác giả miêu tả rất sinh động, theo từng bước:

• Sau vòm cây xanh thẫm phía đông, bỗng nhô lên nửa vành mũ màu đỏ.
• Chiếc mũ đỏ to lớn nhô dần lên trên nền trời buổi sớm.
• Cuối cùng, chiếc mũ đỏ bay lên khỏi vòm cây – đó chính là vầng mặt trời.
• Vầng mặt trời giống như một chiếc mâm đồng đỏ, từ từ bay lên chiếm lĩnh nền trời xa rộng.
• Chim sẻ càng hót vang, chiếc mâm đồng đỏ càng nhích dần lên.

→ Cảnh mặt trời mọc hiện lên chậm rãi, kì diệu và đầy màu sắc, như một bức tranh sống động.

Câu 3: Vì sao nhân vật “tôi” liên tưởng mặt trời như chiếc mũ đỏ rồi lại như chiếc mâm đồng đỏ?

Nhân vật “tôi” đã có hai liên tưởng khác nhau vì hình dáng của mặt trời thay đổi theo góc nhìn:

• Lúc đầu: Mặt trời chỉ mới nhô lên một phần (nửa vòng tròn) phía sau vòm cây → trông giống như nửa vành mũ đỏ, rồi chiếc mũ đỏ dần dần lộ ra.
• Sau đó: Khi mặt trời đã hoàn toàn nhô lên khỏi vòm cây, hiện ra tròn đầy, sáng rực trên bầu trời → trông giống như chiếc mâm đồng đỏ đang bay giữa trời.

→ Cách liên tưởng đó cho thấy tác giả có trí tưởng tượng phong phú và quan sát rất tinh tế.

Câu 4: Khi phát hiện ra vầng mặt trời như chiếc mâm đồng đỏ, cảm xúc của nhân vật “tôi” như thế nào? Em suy nghĩ gì về bài hát của nhân vật “tôi”?

• Cảm xúc của nhân vật “tôi”: Vô cùng xúc động, vui sướng trước vẻ đẹp kì diệu của mặt trời. Trái tim của “tôi” bỗng vang lên một bài ca hoà cùng bài ca của những con chim sẻ trên trời cao.
• Suy nghĩ về bài hát của nhân vật “tôi”: Bài hát rất hồn nhiên, sinh động và giàu trí tưởng tượng. Tác giả đã hình dung mặt trời như một chiếc mâm đồng đỏ “suốt đêm tắm biển, làm nước biển sôi, ngày trở về trời”. Bài hát cho thấy tình yêu thiên nhiên tha thiết và tâm hồn tinh tế, giàu cảm xúc của nhân vật “tôi”.

Câu 5: Khi đọc đoạn văn tả mặt trời mọc, có hai bạn nhỏ đã nêu ý kiến như dưới đây. Em thích ý kiến của bạn nào hoặc có ý kiến nào khác? Vì sao?

Hai ý kiến trong SGK:

• Ngọc Minh: Cảnh mặt trời mọc giống như một thước phim quay chậm. Vầng mặt trời chậm rãi xuất hiện, như một nghệ sĩ muốn màn mở đầu của mình phải thật đặc biệt để mang lại cảm xúc vỡ oà cho khán giả.
• Việt Phương: Cảnh mặt trời mọc giống màn ảo thuật mà khán giả hồi hộp mong chờ. Khi mặt trời xuất hiện, bí mật được khám phá, “sân khấu” bầu trời sáng bừng rạng rỡ trong niềm vui của tất cả mọi người.

Gợi ý trả lời của em:

• Em thích ý kiến của bạn Việt Phương hơn, vì cảnh mặt trời mọc thật sự giống như một màn ảo thuật kì diệu. Trước khi mặt trời xuất hiện, cả không gian còn mờ tối, đầy sương – giống như đang chờ đợi một điều bất ngờ. Khi mặt trời nhô lên, cả bầu trời bỗng bừng sáng, cảnh vật tràn ngập niềm vui và sức sống, giống như bí mật được khám phá vậy.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình