Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
Lưu ý: Kiến thức nền về từ đồng nghĩa (khái niệm, phân loại, cách sử dụng) đã được trình bày chi tiết trong Bài 9. Các em xem lại tại đây
Nhắc lại ngắn gọn:
- Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.
- Có 2 loại:
- Nghĩa giống nhau (có thể thay thế trong câu). Ví dụ: bố – ba – cha; heo – lợn.
- Nghĩa gần giống nhau (có sắc thái khác nhau, cần cân nhắc khi dùng). Ví dụ: ăn – xơi – chén.
- Khi viết hoặc nói, cần lựa chọn từ phù hợp nhất với ngữ cảnh và ý nghĩa muốn thể hiện.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: Chọn từ thích hợp thay cho bông hoa trong mỗi thành ngữ dưới đây.
(Từ cần tìm là từ đồng nghĩa với từ in đậm trong mỗi thành ngữ.)
| Thành ngữ | Từ điền vào | Từ đồng nghĩa với |
|---|---|---|
| a. Ngày lành tháng tốt | lành | tốt |
| b. Năm lượt lần bảy | lượt | lần (năm lần bảy lượt) |
| c. Sóng yên biển lặng | yên | lặng |
| d. Cầu được ước thấy | ước | cầu |
| e. Đao to búa lớn | lớn | to |
| g. Đi đến nơi về đến chốn | nơi | chốn |
Câu 2: Tìm từ đồng nghĩa với mỗi từ in đậm trong đoạn thơ dưới đây.
| Từ in đậm | Từ đồng nghĩa |
|---|---|
| nho nhỏ | be bé, nhỏ nhắn, nhỏ xinh, xinh xinh |
| trông | nhìn, ngắm, xem, ngó |
| mênh mông | bao la, bát ngát, rộng lớn, thênh thang |
Câu 3: Chọn từ thích hợp trong ngoặc đơn để hoàn thành đoạn văn.
Đoạn văn hoàn chỉnh:
Mưa mùa xuân xôn xao, phơi phới. Những hạt mưa (1) bé nhỏ, mềm mại, rơi như nhảy nhót. Hạt nọ tiếp hạt kia đan xuống mặt đất. Mặt đất đã (2) khô cằn bỗng thức dậy, âu yếm đón lấy những giọt mưa ấm áp, (3) trong lành. Mặt đất lại (4) dịu mềm, lại cần mẫn tiếp nhựa sống cho cây cỏ. Mưa mùa xuân đã mang lại cho cây (5) sức sống tràn đầy. Và, cây trả nghĩa cho mưa bằng cả mùa hoa thơm trái ngọt.
Giải thích cách chọn từ:
- (1) bé nhỏ – phù hợp tả những hạt mưa nhỏ (bé mọn = tầm thường; bé con = nhỏ tuổi).
- (2) khô cằn – phù hợp tả mặt đất khô, thiếu nước lâu ngày (khô khan = thiếu tình cảm; khô khốc = quá khô).
- (3) trong lành – phù hợp tả giọt mưa mát mẻ, sạch sẽ (trong sáng, trong xanh = tả ánh mắt, bầu trời).
- (4) dịu mềm – phù hợp tả mặt đất trở nên mềm mại sau mưa (dịu nhẹ = tả gió, âm thanh; dịu ngọt = tả vị, giọng nói).
- (5) sức sống – phù hợp với ý mưa mang lại sự sống cho cây (sức lực, sức vóc = tả thể chất con người).
Câu 4: Viết đoạn văn (4 – 5 câu) về một cảnh đẹp thiên nhiên, có sử dụng 2 – 3 từ đồng nghĩa.
Đoạn văn mẫu 1: Tả cánh đồng lúa quê em
Buổi sáng, cánh đồng lúa quê em thật đẹp. Ánh nắng ban mai vàng óng chiếu rọi khắp cánh đồng lúa mênh mông. Từ xa nhìn ra, cả một vùng bát ngát trải dài đến tận chân trời. Gió nhẹ thổi làm những bông lúa lay động, đung đưa như đang thì thầm trò chuyện. Cảnh vật thật thanh bình, yên ả!
(Các cặp từ đồng nghĩa đã sử dụng: mênh mông – bát ngát; lay động – đung đưa; thanh bình – yên ả.)
Đoạn văn mẫu 2: Tả cảnh biển
Bãi biển quê em vào buổi bình minh thật tuyệt vời. Mặt trời từ từ nhô lên đỏ rực, chiếu sáng cả một vùng biển rộng lớn, bao la. Những con sóng bạc đầu rì rào, thì thầm xô vào bờ cát trắng. Đàn hải âu chao liệng, bay lượn trên bầu trời xanh trong. Cảnh biển sáng sớm đẹp đến nao lòng, khiến ai cũng phải yêu thích, say mê.
(Các cặp từ đồng nghĩa đã sử dụng: rộng lớn – bao la; rì rào – thì thầm; chao liệng – bay lượn; yêu thích – say mê.)
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình