Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
Nhắc lại các cách liên kết câu đã học:
- Cách 1 – Lặp từ ngữ: Câu sau lặp lại từ ngữ đã có ở câu trước. → Xem lại: Bài 9: Liên kết câu bằng cách lặp từ ngữ – Tuần 23
- Cách 2 – Dùng từ ngữ nối: Dùng kết từ hoặc từ ngữ có tác dụng nối (rồi, nhưng, vì thế, ngoài ra,…) ở đầu câu. → Xem lại: Bài 11: Liên kết câu bằng từ ngữ nối – Tuần 24
Trọng tâm Bài 13 – Liên kết câu bằng từ ngữ thay thế:
Các câu trong đoạn văn có thể liên kết với nhau bằng cách dùng đại từ, danh từ,… ở câu sau thay thế cho từ ngữ đã dùng ở câu trước.
Tác dụng:
- Liên kết các câu trong đoạn văn với nhau.
- Tránh sự trùng lặp từ ngữ, giúp đoạn văn hay và tự nhiên hơn.
Các từ ngữ thường dùng để thay thế:
| Loại từ ngữ thay thế | Ví dụ |
|---|---|
| Đại từ | nó, chúng, họ, đó, đây, này, ấy,… |
| Danh từ khác nghĩa tương đương | Bét-tô-ven → “nhà soạn nhạc thiên tài”; con dơi → “nhà du hành”; Đà Lạt → “thành phố ngàn hoa”,… |
Ví dụ:
Trong vườn có một cây bưởi rất to. Nó đã được ông em trồng từ hai mươi năm trước. Mỗi mùa Tết, cây bưởi ấy lại cho những trái vàng thơm ngát.
→ Từ “Nó” (đại từ) và cụm “cây bưởi ấy” (danh từ) đều thay thế cho “một cây bưởi” ở câu (1), giúp các câu liên kết chặt chẽ mà không lặp từ.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: Mỗi từ in đậm trong đoạn văn dưới đây thay thế cho từ ngữ nào? Nêu tác dụng của việc thay thế từ ngữ trong đoạn văn.
Cánh đồng cỏ của cao nguyên Gia Lai, Đắk Lắk vào mùa mưa có rất nhiều hồ nước. Đó là những vạt đất trũng, phơi nắng suốt mấy tháng mùa khô. Bước vào mùa mưa, chúng trở thành những hồ nước đầy ăm ắp như những chiếc gương lớn.
Trả lời:
- Từ “Đó” thay thế cho từ “hồ nước” (ở câu 1).
- Từ “chúng” thay thế cho “những vạt đất trũng” (ở câu 2).
Tác dụng của việc thay thế:
- Liên kết các câu trong đoạn văn thành một khối chặt chẽ.
- Tránh lặp lại các từ “hồ nước”, “vạt đất trũng” nhiều lần, giúp đoạn văn tự nhiên và hay hơn.
Câu 2: Các từ ngữ in đậm trong đoạn văn dưới đây nói về ai? Việc dùng những từ ngữ đó có tác dụng gì?
Xúc động trước tình cảm của người cha dành cho con gái và tiếng dương cầm da diết của người thiếu nữ mù, Bét-tô-ven đến bên cây đàn, ngồi xuống và bắt đầu chơi. Những nốt nhạc ngẫu hứng vang lên, tràn đầy cảm xúc yêu thương của nhà soạn nhạc thiên tài, lúc êm ái, nhẹ nhàng như ánh trăng, lúc lại mạnh mẽ như sóng sông Đa-nuýp.
Trả lời:
- Cả hai từ ngữ “Bét-tô-ven” và “nhà soạn nhạc thiên tài” đều nói về một người – nhạc sĩ Bét-tô-ven.
Tác dụng của việc dùng từ ngữ thay thế:
- Liên kết hai câu văn với nhau, giúp đoạn văn mạch lạc.
- Tránh lặp tên “Bét-tô-ven” hai lần trong đoạn văn.
- Bổ sung thông tin cho nhân vật – cho người đọc biết Bét-tô-ven là nhà soạn nhạc thiên tài.
Câu 3: Các từ ngữ in đậm trong mỗi đoạn văn dưới đây thay thế cho những từ ngữ nào?
a. Đến Tây Bắc, bạn sẽ gặp những nghệ nhân người Mông thổi khèn nơi đỉnh núi mênh mang lộng gió. Hình bóng họ in trên nền trời xanh hệt như một tuyệt tác của thiên nhiên.
→ Từ “họ” thay thế cho “những nghệ nhân người Mông”.
b. Một giây… hai giây… ba giây. Vèo một cái, con dơi buông người nhảy dù vào không trung rồi biến mất như một tia chớp. Chúng tôi vỗ tay reo hò ầm ĩ. Tối hôm ấy, chúng tôi rước đèn, chúng tôi phá cỗ, thỉnh thoảng lại ngước lên vòm trời trong biếc xem có thấy “nhà du hành” bay trở lại hay không.
→ Cụm từ “nhà du hành” thay thế cho “con dơi”.
c. Chiều nào cũng vậy, con chim hoạ mi ấy không biết tự phương nào bay đến đậu trong bụi tầm xuân ở vườn nhà tôi mà hót… Hót một lúc lâu, “nhạc sĩ giang hồ” không tên, không tuổi ấy từ từ nhắm hai mắt lại, thu đầu vào lông cổ, im lặng ngủ…
→ Cụm từ “nhạc sĩ giang hồ” thay thế cho “con chim hoạ mi”.
Câu 4: Chọn từ ngữ thay thế cho từ in đậm để liên kết các câu trong đoạn văn dưới đây.
Từ cho sẵn: thành phố ngàn hoa, thành phố du lịch, thiên đường du lịch
Đoạn văn hoàn chỉnh:
Đà Lạt là địa danh du lịch nổi tiếng của nước ta. Thành phố ngàn hoa níu chân du khách không chỉ vì khí hậu nơi đây quanh năm mát mẻ mà còn bởi nhiều điểm du lịch hấp dẫn. Trong những ngày lưu lại ở thành phố du lịch này, du khách không thể không ghé thăm thung lũng Tình yêu, hồ Xuân Hương,… Đó là những địa danh huyền thoại đã làm nên một Đà Lạt mộng mơ. Để làm mới mình trong mắt du khách, gần đây, Đà Lạt xây dựng thêm một số điểm du lịch mới như làng Cù Lần, đồi chè Cầu Đất, vườn dâu tây Đà Lạt,… Những điểm du lịch này sẽ góp phần làm nên một thiên đường du lịch vừa truyền thống vừa hiện đại, giàu sức hút đối với du khách trong nước và quốc tế.
Giải thích cách chọn:
| Vị trí | Từ thay thế | Lí do |
|---|---|---|
| Lần 1 | thành phố ngàn hoa | Đà Lạt nổi tiếng có nhiều hoa quanh năm. |
| Lần 2 | thành phố du lịch | Nhấn mạnh vai trò là địa danh du lịch nổi tiếng. |
| Lần 3 | thiên đường du lịch | Ca ngợi Đà Lạt như một nơi lí tưởng cho du khách. |
→ Việc dùng ba cụm từ thay thế khác nhau cho “Đà Lạt” giúp đoạn văn vừa liên kết chặt chẽ, vừa tránh lặp từ, vừa thể hiện được nhiều nét đẹp của thành phố.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình