I. Lý thuyết trọng tâm

Kiến thức chi tiết về đại từ đã được trình bày đầy đủ ở bài trước, các em có thể xem lại tại đây

Dưới đây là phần tóm tắt nhanh để các em dễ vận dụng vào bài luyện tập:

1. Đại từ là gì?

Đại từ là những từ dùng để thay thế, hỏi hoặc xưng hô trong câu.

2. Các loại đại từ:

• Đại từ xưng hô: dùng để xưng hô khi giao tiếp.
  • Ví dụ: tôi, tớ, mình, ta, cậu, anh, chị, chúng ta, chúng tôi,…
• Đại từ thay thế: dùng để thay cho một từ ngữ đã được nhắc đến trước đó.
  • Ví dụ: thế, vậy, đó, này, ấy,…
• Đại từ nghi vấn: dùng để hỏi.
  • Ví dụ: ai, gì, nào, sao, bao giờ, đâu, mấy, thế nào,…

3. Danh từ dùng để xưng hô:

Nhiều danh từ chỉ người cũng có thể được dùng để xưng hô: ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em, cháu, thầy, bạn,…

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu 1: Thực hiện các yêu cầu

a. Chọn các từ dùng để xưng hô (tôi, anh, chúng ta) thích hợp với mỗi bông hoa để hoàn chỉnh câu chuyện Suy luận của Sơ-lốc Hôm.

Câu chuyện hoàn chỉnh:

(1) Sơ-lốc Hôm và bác sĩ Oát-xơn đi cắm trại.

(2) Hai người nằm ngủ trong một chiếc lều.

(3) Gần sáng, Sơ-lốc Hôm lay bạn dậy và hỏi:

– (4) Oát-xơn, nhìn xem, anh thấy cái gì?

– (5) Tôi thấy rất nhiều sao.

– (6) Theo anh, thế có nghĩa là gì?

– (7) Nghĩa là chúng ta sẽ có một ngày đẹp trời. (8) Còn anh, anh nghĩ sao?

– (9) Theo tôi, điều này có nghĩa là ai đó đã đánh cắp cái lều của chúng ta.

Các từ điền vào bông hoa lần lượt là: anh – tôi – chúng ta – anh – anh – tôi – chúng ta.

b. Tìm đại từ thay thế trong câu 6. Những đại từ nào có thể thay thế cho đại từ đó?

• Câu 6: “Theo anh, thế có nghĩa là gì?”
• Đại từ thay thế trong câu 6 là: thế (thay cho việc “thấy rất nhiều sao” mà Oát-xơn vừa nói).
• Những đại từ có thể thay thế cho “thế”: vậy, đó, điều đó, chuyện đó.

Ví dụ: “Theo anh, vậy có nghĩa là gì?” / “Theo anh, điều đó có nghĩa là gì?”

c. Thay đại từ nghi vấn trong câu 8 bằng một đại từ nghi vấn khác.

• Câu 8: “Còn anh, anh nghĩ sao?”
• Đại từ nghi vấn trong câu 8 là: sao.
• Có thể thay bằng: gì, thế nào.

Câu sau khi thay:

• “Còn anh, anh nghĩ gì?”
• “Còn anh, anh nghĩ thế nào?”

Câu 2: Dùng đại từ để thay thế cho những từ ngữ lặp lại trong mỗi đoạn dưới đây và cho biết việc dùng đại từ thay thế như vậy có tác dụng gì.

a. Thành tặng tôi một quyển truyện tranh. Việc Thành tặng tôi một quyển truyện tranh làm tôi rất xúc động.

→ Thành tặng tôi một quyển truyện tranh. Việc đó làm tôi rất xúc động.

b. Thanh nhìn ra cái khung cửa mở rộng. Ngoài cái khung cửa mở rộng là một khu vườn xanh mát.

→ Thanh nhìn ra cái khung cửa mở rộng. Ngoài đó là một khu vườn xanh mát.

c. Tôi thích xem phim hoạt hình. Chị tôi cũng thích xem phim hoạt hình.

→ Tôi thích xem phim hoạt hình. Chị tôi cũng vậy.

Tác dụng của việc dùng đại từ thay thế:

• Tránh lặp lại từ ngữ trong câu.
• Giúp câu văn ngắn gọn, mạch lạc, tự nhiên hơn.
• Người đọc, người nghe dễ hiểu, dễ theo dõi.

Câu 3: Đóng vai bác sĩ Oát-xơn trong câu chuyện Suy luận của Sơ-lốc Hôm, viết câu đáp lại lời của Sơ-lốc Hôm, trong đó có chứa một đại từ.

Sau khi Sơ-lốc Hôm nói: “Theo tôi, điều này có nghĩa là ai đó đã đánh cắp cái lều của chúng ta.”

Câu đáp mẫu của bác sĩ Oát-xơn (có chứa đại từ):

• “Ôi trời! Tôi thật ngốc, sao lại không nghĩ ra điều đó sớm hơn nhỉ?”
• “Đúng vậy! Bây giờ chúng ta phải làm gì đây, Sơ-lốc Hôm?”
• “Anh đúng thật! Tôi lại chẳng nghĩ ra điều đó.”
• “Trời ơi, chúng ta phải đi tìm cái lều ngay thôi!”

(Các đại từ được in đậm trong mỗi câu.)

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình