I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà của nhà thơ Quang Huy miêu tả tiếng đàn du dương, trầm bổng của một cô gái Nga vang lên trên công trường thủy điện sông Đà trong một đêm trăng đẹp. Tiếng đàn khi thì như ngọn gió bình yên thổi qua rừng bạch dương, khi lại như ngọn sóng vỗ trắng phau ghềnh đá. Trong đêm trăng chơi vơi, cả công trường như say ngủ, chỉ còn tiếng đàn ngân nga hòa cùng dòng trăng lấp loáng trên sông. Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của âm nhạc, thể hiện tình hữu nghị Việt – Nga (Xô) và gửi gắm niềm tin, hi vọng vào công trình thủy điện lớn đầu tiên của đất nước – nơi sẽ mang ánh sáng đi muôn ngả.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Trao đổi với bạn về ý nghĩa của âm nhạc đối với cuộc sống con người.

Âm nhạc có ý nghĩa rất lớn đối với cuộc sống con người:

• Âm nhạc mang lại niềm vui, giúp xua tan mệt mỏi, buồn phiền sau những giờ học tập, làm việc căng thẳng.
• Âm nhạc giúp con người thư giãn tâm hồn, cảm thấy thoải mái, yêu đời hơn.
• Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống, nuôi dưỡng tâm hồn con người thêm phong phú.
• Âm nhạc còn giúp kết nối mọi người với nhau, bất kể vùng miền hay quốc gia.

Câu 1: Tiếng đàn ba-la-lai-ca được miêu tả thế nào qua 8 dòng thơ đầu?

Qua 8 dòng thơ đầu, tiếng đàn ba-la-lai-ca được miêu tả bằng những hình ảnh so sánh sinh động:

• Tiếng đàn như ngọn gió bình yên thổi qua rừng bạch dương dìu dặt → gợi cảm giác êm ả, dịu dàng, thanh bình.
• Tiếng đàn như ngọn sóng vỗ trắng phau ghềnh đá → gợi cảm giác mạnh mẽ, sôi nổi, náo nức.
• Tiếng đàn khiến người nghe cảm thấy náo nức, như những dòng sông nóng lòng tìm biển cả.

→ Tiếng đàn ba-la-lai-ca vừa du dương, êm ái, vừa rộn ràng, tràn đầy sức sống.

Câu 2: Trên công trường thủy điện sông Đà, tác giả đã nghe tiếng đàn ba-la-lai-ca vang lên trong khung cảnh như thế nào?

Trên công trường thủy điện sông Đà, tác giả nghe tiếng đàn ba-la-lai-ca vang lên trong khung cảnh:

• Thời gian: Một đêm trăng chơi vơi trên sông Đà.
• Người chơi đàn: Một cô gái Nga có mái tóc màu hạt dẻ, ngón tay đan trên những sợi dây đồng.
• Không gian công trường:
  • Cả công trường say ngủ cạnh dòng sông.
  • Những tháp khoan nhô lên trời ngẫm nghĩ.
  • Xe ủi, xe ben sóng vai nhau nằm nghỉ.
• Âm thanh và ánh sáng: Chỉ còn tiếng đàn ngân nga hòa cùng dòng trăng lấp loáng trên sông Đà.

→ Đó là khung cảnh yên tĩnh, thơ mộng và đầy chất trữ tình.

Câu 3: Miêu tả những điều em hình dung khi đọc 2 dòng thơ sau:

Chỉ còn tiếng đàn ngân nga Với một dòng trăng lấp loáng sông Đà.

Khi đọc 2 dòng thơ trên, em hình dung ra khung cảnh:

• Đêm khuya trên công trường thủy điện sông Đà thật yên tĩnh, thanh bình. Mọi vật đều chìm vào giấc ngủ sau một ngày lao động vất vả.
• Trong không gian ấy, tiếng đàn ba-la-lai-ca ngân nga du dương, nhẹ nhàng lan tỏa trong đêm.
• Ánh trăng vàng lấp loáng trải dài trên mặt sông Đà như một dòng ánh sáng đang chảy.
• Tiếng đàn và ánh trăng như hòa quyện vào nhau, tạo nên một khung cảnh vừa nên thơ, vừa lãng mạn – nơi có âm nhạc, có thiên nhiên và có cả tình người.

Câu 4: Nêu cảm nghĩ của em về hình ảnh cô gái Nga chơi đàn ba-la-lai-ca trên công trường thủy điện sông Đà.

Hình ảnh cô gái Nga chơi đàn ba-la-lai-ca trên công trường thủy điện sông Đà để lại trong em nhiều cảm xúc:

• Cô gái hiện lên thật đẹp và dịu dàng với mái tóc màu hạt dẻ và những ngón tay khéo léo đan trên sợi dây đàn.
• Cô đã từ đất nước xa xôi đến Việt Nam, cùng các chuyên gia Liên Xô giúp nhân dân ta xây dựng công trình thủy điện. Điều đó khiến em vô cùng cảm phục và biết ơn.
• Tiếng đàn của cô mang theo âm điệu quê hương nước Nga, làm cho công trường trở nên ấm áp, gần gũi hơn.
• Hình ảnh cô gái còn gợi lên tình hữu nghị đẹp đẽ giữa nhân dân hai nước Việt Nam và Liên Xô (Nga).

→ Cô gái Nga chính là biểu tượng đẹp cho tình bạn quốc tế, tình yêu lao động và tâm hồn nghệ sĩ.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình