I. Lý thuyết trọng tâm

Nhắc lại kiến thức Bài 3 – Cách nối các vế câu ghép (2 cách cơ bản):

• Cách 1: Nối bằng một kết từ (và, rồi, hoặc, còn, hay, nhưng, mà, song,…).
• Cách 2: Nối trực tiếp bằng dấu câu (dấu phẩy, dấu chấm phẩy,…).

→ Xem lại chi tiết tại: Bài 3: Cách nối các vế câu ghép – Tuần 20

Trọng tâm Bài 5 – Nối các vế câu ghép bằng CẶP TỪ:

Ngoài 2 cách trên, các vế của câu ghép còn có thể được nối với nhau bằng các cặp từ, gồm hai loại:

1. Cặp kết từ

Các cặp kết từ thường dùng: vì … nên …, bởi … nên …, nhờ … nên (mà) …, nếu … thì …, hễ … thì …, giá … thì …, tuy … nhưng …, mặc dù … nhưng …, dù … nhưng …, chẳng những … mà …, không chỉ … mà …

Ví dụ: Vì trời / mưa to nên đường / trơn trượt.

→ Vế 1: Trời (CN) / mưa to (VN) – Vế 2: đường (CN) / trơn trượt (VN). Hai vế nối bằng cặp kết từ “vì … nên …” thể hiện quan hệ nguyên nhân – kết quả.

2. Cặp từ hô ứng

Các cặp từ hô ứng thường dùng: vừa … đã …, chưa … đã …, càng … càng …, đâu … đó …, bao nhiêu … bấy nhiêu …

Ví dụ: Trời / càng về chiều, gió / càng thổi mạnh.

→ Vế 1: Trời (CN) / càng về chiều (VN) – Vế 2: gió (CN) / càng thổi mạnh (VN). Hai vế nối bằng cặp từ hô ứng “càng … càng …“.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu 1: Tìm cặp kết từ nối các vế câu trong mỗi câu ghép dưới đây.

a. Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm. (Tô Hoài)

→ Cặp kết từ: bởi … nên …

• Vế 1: tôi (CN) / ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực (VN).
• Vế 2: tôi (CN) / chóng lớn lắm (VN).

b. Mặc dù chúng tôi vẫn chơi với nhau nhưng thời gian Pam dành cho tôi không còn nhiều như trước. (Theo Minh Hương)

→ Cặp kết từ: mặc dù … nhưng …

• Vế 1: chúng tôi (CN) / vẫn chơi với nhau (VN).
• Vế 2: thời gian Pam dành cho tôi (CN) / không còn nhiều như trước (VN).

c. Nếu hoa mua có màu tím hồng thì hoa sim tím nhạt, phơn phớt như má con gái. (Băng Sơn)

→ Cặp kết từ: nếu … thì …

• Vế 1: hoa mua (CN) / có màu tím hồng (VN).
• Vế 2: hoa sim (CN) / tím nhạt, phơn phớt như má con gái (VN).

Câu 2: Chọn cặp từ (đâu … đó …; chưa … đã …; bao nhiêu … bấy nhiêu …) thay cho bông hoa.

a. Ngày ❀ tắt hẳn, trăng ❀ lên rồi. (Theo Thạch Lam)

→ Ngày chưa tắt hẳn, trăng đã lên rồi.

b. Trăng đi đến ❀, luỹ tre được tắm đẫm màu sữa đến ❀. (Theo Phan Sĩ Châu)

→ Trăng đi đến đâu, luỹ tre được tắm đẫm màu sữa đến đó.

c. Nước dâng lên cao ❀, Sơn Tinh lại làm cho đồi, núi mọc cao lên ❀. (Truyện Sơn Tinh, Thuỷ Tinh)

→ Nước dâng lên cao bao nhiêu, Sơn Tinh lại làm cho đồi, núi mọc cao lên bấy nhiêu.

Câu 3: Tìm vế câu thay cho bông hoa để tạo câu ghép.

a. Vào dịp lễ Mừng xuân, chẳng những trẻ em được vui đùa thoả thích mà ❀.

→ Vào dịp lễ Mừng xuân, chẳng những trẻ em được vui đùa thoả thích mà người lớn cũng cùng nhau chuẩn bị những giỏ hoa tặng bạn bè, người thân.

b. Mặc dù thiên nhiên khắc nghiệt nhưng ❀.

→ Mặc dù thiên nhiên khắc nghiệt nhưng bà con nông dân vẫn cần cù chăm sóc từng luống rau, cây lúa.

c. Nhờ bố kể những câu chuyện cổ tích mà ❀.

→ Nhờ bố kể những câu chuyện cổ tích mà em học được nhiều bài học quý về lòng nhân ái và sự dũng cảm.

Câu 4: Đặt câu ghép theo các yêu cầu sau.

a. Một câu ghép sử dụng một trong các cặp kết từ: vì … nên …, bởi … nên …, nhờ … nên (mà) …

→ Vì em chăm chỉ luyện tập nên em đã đạt giải Nhất cuộc thi vẽ tranh.

→ Nhờ mẹ chỉ dạy tận tình mà em đã biết nấu những món ăn đơn giản.

b. Một câu ghép sử dụng một trong các cặp kết từ: nếu … thì …, hễ … thì …, giá … thì …

→ Nếu trời đẹp thì cả nhà em sẽ đi công viên vào cuối tuần.

→ Hễ đến giờ ra chơi thì sân trường lại rộn ràng tiếng cười.

c. Một câu ghép sử dụng một trong các cặp từ hô ứng: vừa … đã …, càng … càng …

→ Em vừa đi học về đã chạy ngay vào bếp giúp mẹ nấu cơm.

→ Trời càng về chiều, gió càng thổi mạnh hơn.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình