Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Nội dung tóm tắt bài đọc
Bài đọc Những hòn đảo trên vịnh Hạ Long (trích của Thi Sảnh) giới thiệu vẻ đẹp kì thú của các hòn đảo trên vịnh Hạ Long – thắng cảnh có một không hai của đất nước ta. Trên một diện tích hẹp, hàng nghìn đảo mọc lên nhấp nhô như rồng chầu, phượng múa. Các đảo có nhiều hình dáng độc đáo: chỗ thì sừng sững như trường thành, chỗ thì thưa thớt như quân cờ, chỗ lại quần tụ xúm xít như vạn chài. Nhiều đảo mang tên gọi thú vị theo hình dáng: hòn Gà Chọi, hòn Mái Nhà, hòn Con Cóc, hòn Ông Lã Vọng,… cùng nhiều hang đảo đẹp với những sự tích huyền bí. Ngắm Hạ Long, người ta có cảm giác như đang chiêm ngưỡng một thế giới sống động đã trải qua hàng triệu năm hoá đá.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu hỏi khởi động: Chia sẻ những điều em biết về vịnh Hạ Long.
Một số điều em có thể chia sẻ về vịnh Hạ Long:
- Vịnh Hạ Long nằm ở tỉnh Quảng Ninh, thuộc vùng Đông Bắc nước ta.
- Là di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận.
- Trên vịnh có hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ với nhiều hình dáng khác nhau.
- Nước biển ở vịnh xanh trong, êm ả, có nhiều bãi tắm đẹp.
- Vịnh Hạ Long gắn với truyền thuyết Rồng hạ giới (rồng mẹ và rồng con phun ngọc tạo thành các đảo để bảo vệ đất nước).
- Là điểm du lịch nổi tiếng, mỗi năm đón hàng triệu du khách trong và ngoài nước.
Câu 1: Tìm câu văn miêu tả bao quát về đảo ở vịnh Hạ Long. Câu văn đó giúp em hình dung được những gì về vịnh Hạ Long?
Câu văn miêu tả bao quát:
“Trên một diện tích hẹp, mọc lên hàng nghìn đảo nhấp nhô khuất khúc như rồng chầu, phượng múa.”
Câu văn giúp em hình dung được:
- Vịnh Hạ Long có rất nhiều đảo (hàng nghìn hòn) tập trung trên một diện tích hẹp.
- Các đảo nhấp nhô, uốn lượn với hình dáng đa dạng.
- Toàn cảnh vịnh gợi vẻ đẹp kì vĩ, huyền ảo như trong truyền thuyết – có rồng chầu, phượng múa.
Câu 2: Những hòn đảo ở Hạ Long được tạo hoá xếp đặt thú vị như thế nào? Bằng cách nào, tác giả giúp ta cảm nhận được điều đó?
Các cách xếp đặt thú vị của những hòn đảo:
- Có chỗ: đảo sừng sững, chạy dài như bức trường thành vững chãi, ngăn khơi với lộng, nối mặt biển với chân trời.
- Có chỗ: đảo dàn ra thưa thớt, hòn này với hòn kia biệt lập, xa trông như quân cờ bày chon von trên mặt biển.
- Có chỗ: đảo quần tụ lại, xúm xít như vạn chài lúc neo thuyền, phơi lưới.
Cách tác giả giúp ta cảm nhận:
- Sử dụng biện pháp so sánh (như bức trường thành, như quân cờ, như vạn chài).
- Dùng nhiều từ ngữ gợi hình (sừng sững, thưa thớt, biệt lập, chon von, quần tụ, xúm xít).
- Đặt các hình ảnh đối lập, đa dạng cạnh nhau để làm nổi bật sự phong phú.
Câu 3: Dựa vào bài đọc, em hãy miêu tả hình dáng một số hòn đảo ở Hạ Long.
| Tên đảo | Hình dáng |
|---|---|
| Hòn Gà Chọi | Trông như đôi gà đang xoè cánh chọi nhau trên mặt nước. |
| Hòn Mái Nhà | Bề thế như một mái nhà. |
| Hòn Con Cóc | Chông chênh như con cóc ngồi bờ giếng. |
| Hòn Ông Lã Vọng | Trầm tĩnh như ông lão ngồi câu cá. |
→ Mỗi hòn đảo có một hình dáng riêng, gợi liên tưởng đến những sự vật, con vật quen thuộc trong đời sống, khiến vịnh Hạ Long như một thế giới đầy sức sống.
Câu 4: Khi ngắm đảo ở vịnh Hạ Long, vì sao tác giả có cảm giác được “chiêm ngưỡng một thế giới sống động đã trải qua hàng triệu năm hoá đá”?
Tác giả có cảm giác đó vì:
- Các hòn đảo có hình dáng giống các sinh vật và đồ vật quen thuộc: đôi gà chọi nhau, con cóc ngồi bờ giếng, ông lão câu cá, mái nhà,…
- Mỗi đảo như đang giữ nguyên một tư thế, một dáng vẻ sống động của một con vật, một con người trong đời sống.
- Ngắm cả vịnh, ta như thấy một thế giới đầy sức sống – nhưng lại đông cứng, hoá đá qua thời gian hàng triệu năm.
→ Chính vẻ đẹp kì lạ ấy khiến tác giả liên tưởng đến “một thế giới sống động đã trải qua hàng triệu năm hoá đá”.
Câu 5: Chủ đề của bài Những hòn đảo trên vịnh Hạ Long là gì? Chọn đáp án đúng.
Đáp án đúng: A. Vẻ đẹp kì thú của những hòn đảo trên vịnh Hạ Long.
Giải thích: Toàn bộ bài đọc tập trung miêu tả những hòn đảo trên vịnh Hạ Long với các cách xếp đặt đa dạng và hình dáng phong phú, kì thú – gợi cảm giác như một thế giới sống động hoá đá. Các đáp án B, C, D chỉ nhắc đến một khía cạnh chung chung, không đúng trọng tâm bài đọc.
Mở rộng
Câu 1: Nêu tác dụng của các từ ngữ sau trong việc miêu tả những hòn đảo trên vịnh Hạ Long.
| Từ ngữ | Tác dụng gợi tả |
|---|---|
| nhấp nhô | Gợi hình ảnh các đảo cao thấp khác nhau, lên xuống liên tiếp trên mặt biển. |
| sừng sững | Gợi vẻ cao lớn, vững chãi, đồ sộ, hiên ngang của những hòn đảo lớn. |
| thưa thớt | Gợi cảm giác các đảo cách xa nhau, không tập trung, rời rạc. |
| chon von | Gợi hình ảnh các đảo đứng lẻ loi, cao và trơ trọi giữa mặt biển. |
| xúm xít | Gợi cảm giác các đảo tụ tập gần gũi bên nhau, quây quần. |
| chông chênh | Gợi cảm giác không vững chắc, tưởng như sắp đổ (như hòn Con Cóc). |
→ Các từ ngữ gợi hình này giúp tác giả miêu tả sinh động, cụ thể, đa dạng những hòn đảo trên vịnh Hạ Long, khiến người đọc dễ dàng hình dung ra vẻ đẹp kì thú của cảnh vật.
Câu 2: Tìm trong các từ dưới đây những cặp từ đồng nghĩa.
Các cặp từ đồng nghĩa:
| Cặp từ đồng nghĩa | Nghĩa chung |
|---|---|
| ngắm nhìn – chiêm ngưỡng | Đều chỉ hoạt động nhìn, xem một cảnh đẹp. |
| quần tụ – quây quần | Đều chỉ hoạt động tụ tập, tập trung lại gần nhau. |
| vững chắc – vững chãi | Đều chỉ đặc điểm bền vững, chắc chắn, không dễ đổ. |
| trầm tĩnh – trầm lặng | Đều chỉ trạng thái yên lặng, ít nói, điềm đạm. |
Câu 3: Đặt câu với 1 cặp từ đồng nghĩa em tìm được ở bài tập 2.
Ví dụ với cặp ngắm nhìn – chiêm ngưỡng:
- Mỗi buổi chiều, em thường ngắm nhìn cánh đồng lúa chín vàng trước nhà.
- Du khách đứng trên boong tàu, say sưa chiêm ngưỡng vẻ đẹp kì vĩ của vịnh Hạ Long.
(Các em có thể chọn cặp từ khác và tự đặt câu tương tự nhé.)
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình