Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
Lưu ý: Kiến thức nền về bài văn tả phong cảnh (khái niệm, bố cục 3 phần, các cách làm nổi bật đặc điểm) đã được trình bày chi tiết trong Bài 9. Các em xem lại tại đây
Kiến thức bổ sung ở bài này – Miêu tả phong cảnh theo trình tự thời gian
Ngoài cách tả lần lượt từng phần, từng vẻ đẹp của phong cảnh, người viết còn có thể tả phong cảnh theo trình tự thời gian:
- Theo các mùa trong năm: xuân – hạ – thu – đông.
- Theo các buổi trong ngày: sáng – trưa – chiều – tối.
- Theo sự đổi thay của cảnh qua năm tháng.
Người viết cũng có thể phối hợp cả hai cách (vừa tả theo thời gian, vừa tả từng phần/vẻ đẹp) để bài văn thêm sinh động, phong phú.
Ví dụ: Bài Bốn mùa trong ánh nước tả cảnh hồ Hoàn Kiếm theo trình tự bốn mùa: hè – đông – tết Nguyên đán – thu.
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: Đọc bài văn Bốn mùa trong ánh nước và trả lời câu hỏi
a. Bài văn trên tả phong cảnh ở đâu?
Bài văn tả phong cảnh hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội).
b. Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài của bài văn và nêu ý chính của từng phần.
| Phần | Nội dung | Ý chính |
|---|---|---|
| Mở bài | “Hồ Hoàn Kiếm là nơi quen thuộc… trong xanh gợn sóng.” | Giới thiệu khái quát về hồ Hoàn Kiếm – nơi quen thuộc với cảnh đẹp lộng lẫy. |
| Thân bài | Từ “Mùa hè…” đến “…của ước mơ bay bổng.” | Tả vẻ đẹp của hồ Hoàn Kiếm qua bốn mùa: hè, đông, tết Nguyên đán, thu. |
| Kết bài | “Từng ánh nước của hồ Hoàn Kiếm…” đến hết. | Nêu cảm nghĩ về hồ Hoàn Kiếm – nơi gắn bó, gợi bao suy ngẫm về cuộc sống. |
c. Trong phần thân bài, cảnh hồ Hoàn Kiếm được tả vào những thời gian nào? Những từ ngữ nào giúp em nhận biết như vậy?
Cảnh hồ Hoàn Kiếm được tả vào bốn thời điểm trong năm:
| Thời gian | Từ ngữ nhận biết | Đặc điểm cảnh hồ |
|---|---|---|
| Mùa hè | “Mùa hè, sau những cơn mưa rào…” | Nước hồ đầy lên, màu nước bớt xanh, mặt hồ lăn tăn sóng gợn, soi bóng mây trời. |
| Mùa đông | “Về mùa đông…” | Nước hồ cạn, sâu xuống; hồ lặng trong sương, mang vẻ cổ kính với cành khô lá vàng. |
| Tết Nguyên đán (xuân) | “vào dịp tết Nguyên đán…” | Rực rỡ, tưng bừng với đèn màu, cờ bay, hoa nở, tiếng rao mời như chim hót mùa xuân. |
| Mùa thu | “về mùa thu” | Đẹp nhất – nước hồ lắng sâu, mặt hồ ngời lên, liễu xanh mướt, đa cổ thụ oai hùng. |
d. Theo trình tự miêu tả trong bài, người đọc cảm nhận được đặc điểm gì của cảnh hồ Hoàn Kiếm?
Theo trình tự miêu tả trong bài, người đọc cảm nhận được:
- Hồ Hoàn Kiếm có vẻ đẹp đa dạng, thay đổi theo từng mùa trong năm.
- Mỗi mùa, hồ mang một vẻ đẹp riêng: mùa hè tươi mát, mùa đông cổ kính, mùa xuân rực rỡ, mùa thu thanh tú, sâu lắng.
- Dù ở mùa nào, hồ Hoàn Kiếm vẫn luôn đẹp, thơ mộng và gắn bó với cuộc sống người Hà Nội.
Câu 2: Em học được những gì về cách miêu tả phong cảnh từ bài văn trên?
Từ bài văn, em học được những cách miêu tả phong cảnh sau:
- Sử dụng nhiều giác quan để quan sát, cảm nhận cảnh vật:
- Thị giác: màu nước bớt xanh, đèn đủ màu, hoa rực rỡ, lá vàng,…
- Thính giác: tiếng rao, tiếng chim ríu rít, tiếng hót của chim non.
- Xúc giác: cái lạnh bao trùm phố phường Hà Nội.
- Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh để làm nổi bật đặc điểm từng cảnh vật:
- “Màn sương trong nhẹ và mỏng như khăn voan.”
- “Tiếng rao… cất lên như chim hót mùa xuân.”
- “Mặt hồ ngời lên như ánh mắt thanh xuân.”
- “Lá bay dịu dàng như mái tóc thiếu nữ.”
- “Cây đa cổ thụ… như những lão tướng.”
- Sử dụng biện pháp nhân hoá để cảnh vật thêm sinh động, gần gũi (ví dụ: hồ trầm mặc, hồ lặng thinh, mặt hồ ngời lên,…).
- Miêu tả theo trình tự thời gian (bốn mùa) để làm nổi bật sự thay đổi và vẻ đẹp đa dạng của phong cảnh.
Câu 3: So sánh trình tự miêu tả của bài Bốn mùa trong ánh nước với bài Đà Lạt.
| Bài văn | Trình tự miêu tả |
|---|---|
| Bốn mùa trong ánh nước | Tả theo trình tự thời gian – lần lượt qua bốn mùa: hè → đông → tết Nguyên đán (xuân) → thu. |
| Đà Lạt | Tả theo từng phần, từng vẻ đẹp của phong cảnh – vẻ đẹp do thiên nhiên ưu đãi (vị trí, khí hậu, thác nước, dòng suối, bầu trời, mặt hồ) và vẻ đẹp do con người tạo nên (vườn hoa, vườn rau). |
Nhận xét: Hai bài văn sử dụng hai trình tự miêu tả khác nhau, cho thấy bài văn tả phong cảnh có thể được viết theo nhiều cách. Người viết chọn trình tự phù hợp nhất để làm nổi bật vẻ đẹp riêng của phong cảnh mình muốn tả.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình