I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài đọc Những ngọn núi nóng rẫy giới thiệu cho các em những kiến thức thú vị về núi lửa. Núi lửa có nhiều hình dạng khác nhau (hình nón hoặc hình tròn thoai thoải), hoạt động khác nhau (phun lửa, khói, khí, tro) và có thể xuất hiện cả trên mặt đất lẫn ngầm dưới biển. Bài đọc còn giải thích cấu tạo của Trái Đất: giống như một củ hành khổng lồ với nhiều lớp, trong đó lớp vỏ ngoài rất cứng, còn bên dưới là mác-ma nóng chảy. Khi mác-ma xuyên qua kẽ nứt của lớp vỏ và phun trào ra ngoài, núi lửa sẽ hình thành. Qua đó, bài đọc giúp học sinh khám phá một hiện tượng tự nhiên kì thú.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Theo em, những ngọn núi dưới đây có gì đặc biệt?

Ba ngọn núi trong tranh đều là núi lửa. Điểm đặc biệt của các ngọn núi này:

• Có hình dáng khác nhau: có ngọn hình nón nhọn, có ngọn hình tròn thoai thoải.
• Trên đỉnh núi thường có miệng núi lửa – nơi phun trào lửa, khói và tro.
• Trông vừa hùng vĩ, kì lạ, vừa mang vẻ đầy quyền năng của thiên nhiên.

Câu 1: Những đặc điểm dưới đây của núi lửa được miêu tả như thế nào?

Câu 2: Vì sao Trái Đất được miêu tả “y hệt một củ hành khổng lồ”? Em nghĩ gì về hình ảnh đó?

• Vì sao được miêu tả như vậy: Trái Đất được tạo bởi nhiều lớp khác nhau, giống như một củ hành có nhiều lớp áo bao quanh nhau.
• Suy nghĩ của em về hình ảnh đó: Đây là một hình ảnh so sánh rất thú vị, gần gũi và dễ hình dung. Nhờ hình ảnh này, em có thể tưởng tượng được cấu tạo phức tạp của Trái Đất một cách đơn giản, dễ nhớ.

Câu 3: Lớp vỏ Trái Đất và mác-ma bên dưới được miêu tả như thế nào?

• Lớp vỏ Trái Đất: là lớp ngoài cùng, rất cứng, chính là nơi chúng ta đang đi đứng, sinh sống ở phía trên.
• Mác-ma: là đá bị sức nóng nung chảy thành một thứ đặc quánh, giống như cháo đặc lục bục sôi, có nhiệt độ khoảng 700 đến 1300 độ C.

Câu 4: Núi lửa được hình thành ra sao?

Núi lửa hình thành do:

• Bên dưới lớp vỏ Trái Đất có dòng mác-ma sôi sùng sục.
• Do nhiều nguyên nhân, dòng mác-ma này có thể len lên trên, xuyên qua kẽ nứt của lớp vỏ rồi phun trào ra ngoài.
• Khi đó, một quả núi lửa được tạo thành.

→ Nói một cách đơn giản: nếu mặt đất tự nhiên nứt ra và từ kẽ nứt đó trào ra một thứ đá nóng chảy, thì đó chính là một quả núi lửa đang hình thành.

Câu 5: Trao đổi với bạn về các thông tin trong bài đọc theo gợi ý

Gợi ý câu trả lời của em:

• Thông tin em đã biết: Núi lửa có thể phun ra lửa, khói và tro nóng.
• Thông tin mới đối với em:
  • Có cả những núi lửa hoạt động ngầm dưới đáy biển.
  • Núi lửa có nhiều hình dạng khác nhau, không phải chỉ có hình nón.
  • Mác-ma có nhiệt độ rất cao, từ 700 đến 1300 độ C.
• Thông tin em thấy thú vị nhất: Trái Đất được ví như một củ hành khổng lồ với nhiều lớp áo bao quanh.
• Thông tin em muốn biết thêm:
  • Núi lửa lớn nhất thế giới ở đâu?
  • Vì sao mác-ma lại nóng đến vậy?
  • Con người có thể dự đoán được núi lửa phun trào không?

Mở rộng

Câu 1: Tìm những từ ngữ chỉ hiện tượng tự nhiên có thể gây thiệt hại nặng nề cho đời sống con người.

Mẫu: động đất,…

Một số hiện tượng tự nhiên gây thiệt hại nặng nề:

động đất, sóng thần, núi lửa phun trào, bão, lốc xoáy, lũ lụt, hạn hán, sạt lở đất, cháy rừng, mưa đá, giông sét, băng tuyết,…

Câu 2: Trong các cặp từ ngữ dưới đây, từ quả và từ lửa nào được dùng với nghĩa gốc, từ quả và từ lửa nào được dùng với nghĩa chuyển?

a. quả núi – quả cam

• quả cam: quả mang nghĩa gốc – chỉ bộ phận của cây do bầu nhuỵ phát triển thành, bên trong chứa hạt (là thứ có thể ăn được).
• quả núi: quả mang nghĩa chuyển – dùng để gọi tên vật có hình khối tròn giống như quả (núi).

b. phun lửa – ngọn lửa ước mơ

• phun lửa: lửa mang nghĩa gốc – chỉ sức nóng phát ra ánh sáng khi vật đang cháy.
• ngọn lửa ước mơ: lửa mang nghĩa chuyển – chỉ sự nhiệt huyết, đam mê mãnh liệt trong lòng con người.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình