Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
Dấu gạch ngang ( – ) có 4 công dụng chính:
1. Đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật (đặt ở đầu dòng).
Ví dụ: Mẹ hỏi em: – Hôm nay con đi học có vui không?
2. Đánh dấu các ý liệt kê (đặt ở đầu mỗi ý).
Ví dụ: Trong cặp sách của em có: – Sách giáo khoa. – Vở ghi. – Hộp bút.
3. Nối các từ ngữ trong một liên danh (đặt giữa các từ).
Ví dụ: Tuyến đường sắt Hà Nội – Hải Phòng; vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.
4. Đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích trong câu (đặt ở giữa câu, thường đi thành cặp).
Ví dụ: Bác Hồ – vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam – đã dành cả cuộc đời cho đất nước.
Lưu ý phân biệt dấu gạch ngang ( – ) và dấu gạch nối ( – ):
- Dấu gạch ngang ( – ): dài hơn, có 4 công dụng như trên.
- Dấu gạch nối ( – ): ngắn hơn, dùng để nối các tiếng trong tên riêng phiên âm nước ngoài hoặc các từ mượn.
Ví dụ dấu gạch nối: Ma-lai-xi-a, ki-lô-mét, Ngô-rông-gô-rô,…
Xem chi tiết lý thuyết dấu gạch ngang tại: Bài 21: Dấu gạch ngang
II. Giải các câu hỏi SGK
Câu 1: Những câu nào dưới đây sử dụng dấu gạch ngang? Nêu công dụng của dấu gạch ngang trong mỗi câu tìm được.
a. Ngày 22 tháng 3 năm 2022, tại Hà Nội, Hội Hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản đã tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc khoá VII.
→ Có sử dụng dấu gạch ngang ở cụm “Việt Nam – Nhật Bản”. → Công dụng: Nối các từ ngữ trong một liên danh (nối tên hai nước Việt Nam và Nhật Bản trong tên gọi Hội Hữu nghị).
b. Năm 1989, đoàn chuyên gia của Quỹ Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên đã về khảo sát tại Vườn Quốc gia Bạch Mã để tìm hiểu về loài trĩ sao – loài chim quý hiếm đã được ghi vào Sách đỏ.
→ Có sử dụng dấu gạch ngang ở cụm “loài trĩ sao – loài chim quý hiếm…”. → Công dụng: Đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích trong câu (giải thích thêm về “loài trĩ sao”).
c. Khu bảo tồn động vật Ngô-rông-gô-rô có diện tích hơn 8 000 ki-lô-mét vuông, nằm ở phía đông bắc quốc gia Tan-da-ni-a (châu Phi).
→ Câu này KHÔNG sử dụng dấu gạch ngang. → Các dấu trong “Ngô-rông-gô-rô”, “ki-lô-mét”, “Tan-da-ni-a” là dấu gạch nối, dùng để nối các tiếng trong tên riêng phiên âm nước ngoài và từ mượn.
Câu 2: Chọn dấu gạch ngang hoặc dấu gạch nối thay cho mỗi bông hoa trong đoạn văn dưới đây:
Đoạn văn sau khi điền dấu:
Ha-na-mi là lễ hội Hoa anh đào truyền thống của Nhật Bản. Lễ hội này diễn ra từ tháng 3 đến tháng 5 hằng năm khi hoa anh đào nở rộ. Vào những ngày lễ hội, du khách đến đây có thể tham gia nhiều hoạt động thú vị:
– Đi dạo hoặc bơi thuyền ngắm hoa anh đào. – Tổ chức tiệc trà trong vườn hoa anh đào. – Thưởng thức ẩm thực Nhật Bản, trong đó có nhiều món được chế biến từ hoa anh đào. – Ca hát hoặc giao lưu văn hoá nghệ thuật truyền thống mừng mùa hoa anh đào nở.
Giải thích:
| Vị trí | Dấu điền | Lí do |
|---|---|---|
| Ha-na-mi | Dấu gạch nối ( – ) | Nối các tiếng trong tên riêng phiên âm tiếng nước ngoài (tiếng Nhật). |
| Đầu 4 dòng liệt kê hoạt động | Dấu gạch ngang ( – ) | Đánh dấu các ý liệt kê (mỗi ý là một hoạt động trong lễ hội). |
Câu 3: Viết đoạn văn (3 – 4 câu) giới thiệu một danh lam thắng cảnh trên thế giới hoặc ở Việt Nam, trong đó có sử dụng dấu gạch ngang.
Đoạn văn tham khảo:
Phong Nha – Kẻ Bàng là một vườn quốc gia nổi tiếng ở tỉnh Quảng Bình, miền Trung Việt Nam. Nơi đây có nhiều hang động kì vĩ, trong đó có hang Sơn Đoòng – hang động tự nhiên lớn nhất thế giới. Năm 2003, Phong Nha – Kẻ Bàng đã được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Đây là niềm tự hào của người dân Việt Nam.
Dấu gạch ngang đã sử dụng trong đoạn văn:
- “Phong Nha – Kẻ Bàng”: dấu gạch ngang nối các từ ngữ trong một liên danh (tên vườn quốc gia).
- “hang Sơn Đoòng – hang động tự nhiên lớn nhất thế giới”: dấu gạch ngang đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích cho hang Sơn Đoòng.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình