I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ “Việt Nam quê hương ta” (trích) của Nguyễn Đình Thi là bức tranh tuyệt đẹp về đất nước và con người Việt Nam. Bài thơ mở ra với cảnh sắc thiên nhiên thanh bình, tươi đẹp: biển lúa mênh mông, cánh cò bay lả rập rờn, đỉnh Trường Sơn mây trắng bao phủ. Tiếp đó, tác giả khắc hoạ hình ảnh con người Việt Nam trải qua bao thương đau, vất vả nhưng vẫn kiên cường, dũng cảm đứng lên chống giặc, khi hoà bình lại hiền hoà như xưa. Đất nước ta còn giàu đẹp với hoa thơm quả ngọt bốn mùa, con người thuỷ chung, khéo léo, tài hoa đến mức “trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ”. Qua bài thơ, tác giả thể hiện tình yêu, niềm tự hào sâu sắc về quê hương, đất nước Việt Nam.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Nếu gặp một người bạn nước ngoài, em sẽ giới thiệu những gì về đất nước mình?

Nếu gặp một người bạn nước ngoài, em sẽ giới thiệu về đất nước Việt Nam:

• Vị trí: Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á, có bờ biển dài và đẹp.
• Cảnh đẹp: Vịnh Hạ Long, động Phong Nha, ruộng bậc thang Sa Pa, phố cổ Hội An,…
• Văn hoá: áo dài truyền thống, các món ăn nổi tiếng như phở, bánh chưng, nem,… và các lễ hội đặc sắc.
• Con người: người Việt Nam cần cù, hiền hoà, thân thiện và hiếu khách.
• Lịch sử: đất nước có hơn 4000 năm văn hiến, giàu truyền thống yêu nước.

Câu 1: Khổ thơ đầu tiên giới thiệu cảnh sắc thiên nhiên Việt Nam đẹp như thế nào?

Khổ thơ đầu tiên giới thiệu cảnh sắc thiên nhiên Việt Nam rộng lớn, thanh bình và tươi đẹp:

• Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn → những cánh đồng lúa mênh mông, đẹp nhất trần gian.
• Cánh cò bay lả rập rờn → hình ảnh cánh cò trắng dập dờn bay trên đồng lúa – biểu tượng thân thuộc của làng quê Việt Nam.
• Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều → dãy Trường Sơn hùng vĩ, mây trắng bao phủ sớm chiều.

→ Cảnh sắc thiên nhiên Việt Nam vừa thanh bình, thơ mộng, vừa hùng vĩ.

Câu 2: Hình ảnh con người Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh hiện lên ra sao?

Hình ảnh con người Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh hiện lên vừa chịu thương chịu khó, vừa kiên cường, anh hùng:

• Chịu nhiều đau thương, vất vả:
  • “Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau”
  • “Mặt người vất vả in sâu”
  • “Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn” → cùng nhau lao động cực nhọc.
• Kiên cường, dũng cảm đánh giặc:
  • “Đất nghèo nuôi những anh hùng” → dù nghèo khó vẫn sinh ra biết bao anh hùng.
  • “Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên” → bất khuất, không chịu khuất phục.
  • “Đạp quân thù xuống đất đen” → dũng cảm đánh tan quân xâm lược.
• Hoà bình lại hiền hoà, chất phác:
  • “Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa”.

Câu 3: Tác giả muốn nói điều gì về đất nước, con người Việt Nam qua hai khổ thơ cuối?

Qua hai khổ thơ cuối, tác giả muốn nói:

• Đất nước Việt Nam giàu đẹp, trù phú: “đất nắng chan hoà”, “hoa thơm quả ngọt bốn mùa trời xanh”.
• Con người Việt Nam thuỷ chung, tình nghĩa: “Yêu ai yêu trọn tấm tình thuỷ chung.”
• Đất nước có nhiều nghề truyền thống nổi tiếng: “Đất trăm nghề của trăm vùng” – khiến khách phương xa cũng phải tìm đến xem.
• Con người Việt Nam khéo léo, tài hoa: bàn tay như có phép tiên, có thể “dệt nghìn bài thơ” trên tre lá.

Câu 4: Qua bài thơ, tác giả thể hiện những tình cảm gì đối với quê hương, đất nước?

Qua bài thơ, tác giả thể hiện những tình cảm sâu nặng đối với quê hương, đất nước:

• Yêu quê hương, đất nước tha thiết.
• Tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam.
• Trân trọng, ngợi ca sự cần cù, dũng cảm, thuỷ chung, tài hoa của người dân.
• Biết ơn cha ông đã hi sinh xương máu để bảo vệ đất nước.

Câu 5: Em thích những câu thơ nào trong bài? Vì sao?

Em thích nhất hai câu thơ:

“Tay người như có phép tiên Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ.”

Vì:

• Câu thơ sử dụng hình ảnh so sánh rất đẹp: bàn tay người Việt Nam như có phép tiên – khéo léo, kì diệu.
• Ca ngợi sự tài hoa của người lao động Việt Nam: có thể biến những vật liệu bình dị như tre, lá thành những sản phẩm thủ công tinh xảo, đẹp như những bài thơ.
• Đọc câu thơ, em càng thêm yêu quý, tự hào về bàn tay vàng của những người thợ Việt Nam.

III. Vận dụng

Câu 1: Mỗi từ in đậm trong hai dòng thơ dưới đây có được dùng với nghĩa gốc không? Vì sao?

Tay người như có phép tiên

Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ.

• Từ “tay”: được dùng với nghĩa gốc – chỉ bộ phận của cơ thể người (bàn tay), dùng để cầm nắm, làm việc.
• Từ “dệt”: không được dùng với nghĩa gốc.
  • Nghĩa gốc: “dệt” là kết các sợi lại với nhau thành tấm vải (dệt vải, dệt lụa).
  • Ở đây: “dệt nghìn bài thơ” được dùng với nghĩa chuyển – chỉ việc đan, tạo nên những sản phẩm thủ công tinh xảo, đẹp đẽ như những bài thơ.

Câu 2: Tìm các từ đồng nghĩa với mỗi từ thân yêu, vất vả trong bài thơ.

• Từ đồng nghĩa với “thân yêu”: yêu quý, yêu thương, thương yêu, thân thương, yêu mến,…
• Từ đồng nghĩa với “vất vả”: nhọc nhằn, gian khổ, cực nhọc, cực khổ, khó nhọc,…

Câu 3: Đặt câu với 1 – 2 từ tìm được ở bài tập 2.

Câu tham khảo:

1. Em rất yêu quý ông bà của mình.

2. Bố mẹ đã phải nhọc nhằn làm việc để nuôi em ăn học.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình